Tag: #arktyka

„Nie każdy śmiech jest oznaką radości. Czasem bywa ostatnim dźwiękiem, jaki słyszy człowiek.”

- epigraf inspirowany inuickimi opowieściami

Mahaha (zapisywany także jako Mahahaa) to postać z tradycyjnych opowieści Inuitów, zaliczana do groźnych duchów lądu, przed którymi ostrzega się dzieci i młodych myśliwych. We współcześnie spisywanych wersjach motyw ten osadzany jest w kanadyjskiej Arktyce. Jedna z adaptacji wprost wskazuje, że historia została opracowana na podstawie tradycyjnych opowieści Inuitów z regionu North Baffin [1]. Mahaha jest przede wszystkim istotą, która poluje z ukrycia; nie ściga swoich ofiar na długim dystansie. Ma zaskakiwać na lodzie i tundrze, gdy człowiek zostaje sam, idzie po wodę lub ryby albo wraca do obozu. W literacko opracowanej wersji porusza się nienaturalnie szybko, potrafi biec nisko, na czterech kończynach, i w jednej chwili przewrócić człowieka na lód.

[1] Region w północnej części Wyspy Baffina w kanadyjskim Nunavucie.

Najbardziej charakterystyczny jest jednak sposób, w jaki zabija. Mahaha nie musi gryźć ani dźgać, choć bywa opisywany jako istota o długich paznokciach, którymi rozrywa ubranie i rani skórę. Jego prawdziwą metodą jest łaskotanie doprowadzone do bólu, paniki i utraty kontroli. Ofiara śmieje się wbrew sobie, aż śmiech przechodzi w krzyk, a ciało słabnie i nie jest już w stanie przerwać panicznego śmiechu. W niektórych wersjach prowadzi to do omdlenia, w innych zaś do śmierci.Mahaha znany jest z tego, że łaskocze swoje ofiary na śmierć. W opowieściach działa on jak przypomnienie podstawowych zasad przetrwania na Północy. W adaptacji wydawnictwa Inhabit Media ojciec powtarza dziecku, że „są rzeczy na tej ziemi, które mogłyby wyrządzić krzywdę”. Sam motyw Mahahy pełni więc funkcję ostrzegawczą, osadzoną w realnym doświadczeniu zimna, samotności i kruchości człowieka na lodzie.

W spisanej wersji legenda koncentruje się na dziecku o imieniu Aulaja, które na krótko zostaje samo. Kluczowym elementem obrony jest obecność psa, ponieważ to on reaguje pierwszy i podejmuje walkę z napastnikiem. Taki szczegół jest typowy dla opowieści przekazywanych w społecznościach łowieckich, gdzie zwierzę nie jest jedynie domowym pupilem, lecz realnym obrońcą. W literaturze Mahaha funkcjonuje dziś w dwóch obiegach. Pierwszy to obieg ustny i tradycyjny, w którym pojawia się jako jeden z groźnych bytów opowiadanych ku przestrodze i jako element lokalnej wiedzy. Drugi to obieg spisywany i adaptowany, w którym postać Mahahy trafia do książek dla młodszych i starszych czytelników jako mroczna opowieść z Arktyki.

Zabawa naukowców z białuchą arktyczną, zwaną też walem białym. Są to ulubione morskie ssaki w oceanariach na całym świecie. Szybko się uczą, są przyjazne, mają wdzięcznie "uśmiechnięty" pysk, a gruba warstwa podskórnego tłuszczu na czole nadaje im sympatyczny wygląd. W sztuce lokalizowania podwodnych obiektów białuchy są mistrzami, przewyższają nawet delfiny. To dlatego amerykańska marynarka wojenna w drugiej połowie zeszłego wieku, postanowiła zatrudnić je do poszukiwania min i odzyskiwania zagubionych eksperymentalnych torped. Zimnowojenna rywalizacja najostrzej manifestowała się w rejonach polarnych, gdzie trwały nieustanne gry w chowanego pomiędzy okrętami podwodnymi obu mocarstw. A zimne wody arktyczne są naturalnym środowiskiem białuch, które bez trudu nawigują w tych ciemnych wodach i za pomocą echolokacji wynajdują pod lodem nawet niewielkie kieszenie z powietrzem. Lokalizacja torped zagubionych w mule oceanicznego dna na głębokości kilkuset metrów to dla nich doprawdy drobnostka. Wojskowi postanowili więc wykorzystać je do swoich celów. Nie było to trudne ze względu na wrodzoną ciekawość i ufność oraz chęć nauki nowych rzeczy, charakterystyczne dla tego gatunku.