Tag: #japońskie

„Jej głos stawał się coraz cieńszy, jak płacz wiatru; potem rozpłynęła się w jasnej, białej mgle… Już nigdy jej nie widziano.”
 
- Lafcadio Hearn, Yuki-Onna, w Kwaidan (1904).

Yuki-onna (śnieżna kobieta) to eteryczny duch zimy z japońskich opowieści. Opisywana jest jako wysoka, blada jak świeży śnieg, o długich czarnych włosach i oczach zimnych jak lód. Pojawia się podczas zamieci na górskich przełęczach i leśnych traktach. Jej oddech dosłownie mrozi krew w żyłach. W wielu wersjach jednym tchnieniem odbiera ciepło i życie zagubionym wędrowcom, zostawiając ciała bez śladów poza śnieżnym pyłem. Legendy z epoki Edo malują ją jako byt ambiwalentny. Bywa okrutną zabójczynią, która zwabia do chaty w czasie zadymy śnieżnej i znika o świcie. Bywa też kochanką lub małżonką, uratowany mężczyzna ocaleje dzięki litości Yuki-onny pod warunkiem, że nigdy nikomu o niej nie opowie. Gdy jednak złamie przysięgę, żona odsłania prawdziwą naturę i znika w tumanach śniegu, czasem oszczędzając go ze względu na dzieci.

Ten wachlarz wariantów od bezdusznej upiorzycy po kruchą strażniczkę zimy sprawił, że Yuki-onna stała się metaforą chłodu i piękna, kuszącej obcości i niebezpieczeństwa natury. W opowieściach ludowych trzyma się progów domów i papierowych drzwi, wpatruje w lampion, prosi o kubek gorącej sake. W innych snuje się nad zaspami, zostawiając ślady, które nagle urywają się nad przepaścią. Od końca XIX wieku, gdy jej postać trafiła do spisów i literatury (m.in. do zbiorów opowieści grozy i późniejszej mangi), Yuki-onna stała się ikoną zimowego yōkai [1]. Jest również obecna w szkolnych anegdotach i dramatach telewizyjnych. Co niejednokrotnie mąci w wyobraźni turystów patrzących na nawiane pola. Gdyż to właśnie na ich skraju, na granicy światła i zamieci, najłatwiej ją spotkać.

[1] Pojemne japońskie określenie na istoty nadnaturalne: demony, duchy, potwory, zmiennokształtne zwierzęta i niezwykłe zjawiska. Słowo łączy znaczenia czarujący/nadzwyczajny. 

Przykłady przedstawień oraz inspiracji w pop-kulturze (filmy, anime/manga i gry wideo): 

- The Snow Woman / Kaidan Yukijorō (1968): pełnometrażowa wersja historii Yuki-onna w reż. Tokuzō Tanaki.
- Nurarihyon no Mago / Nura: Rise of the Yokai Clan: postać Tsurara Oikawa (Yuki-onna) jako stała bohaterka.
-Nioh (Team Ninja): Yuki-onna jako boss w misji „Falling Snow”. 
-Pokémon Froslass (Yukimenoko): projektowo i w opisach Pokedexu nawiązuje do Yuki-onna.

Piękno było przędzą, a spojrzenie haczykiem; łowi serca niczym pajęcza nić światło

- wariacja na temat japońskich epigrafów z końca XIX wieku

W japońskim folklorze yōkai–pająk to uwodzicielka, która potrafi przybrać postać pięknej kobiety, by omamić i uwięzić ofiarę za pomocą pajęczej nici. Nazwę zapisuje się dwojako: jako kobieta-pająk (jap. 女郎蜘蛛, fon. dżorōgumo) lub częściej we współczesnych opracowaniach jako plącząca lub usidlająca oblubienica (jap. 絡新婦). Przy czym ten drugi zapis brzmi jukujikun (czytanie znaczeniowe, nie fonetyczne). Klasyczne drzeworyty Toriyamy Sekiena (XVIII w.) pokazują Jorōgumo jako kobietę pająka, często otoczoną „ognistymi” pajączkami.

Motywem przewodnim opowieści o spotkaniach z tą istotą jest zwabienie i pochwycenie ofiary. Jorōgumo mami grą na biwie [1], sake lub urodą, a gdy ofiara traci czujność, oplata ją i wciąga do swojej kryjówki. W legendach ludowych jej siedliskiem bywa wodospad. Najsłynniejsze są podania znad Jōren Falls (Izu, Shizuoka), gdzie pajęcza nić zostaje zarzucona na kostkę ofiary. Gdy zostanie w porę zastąpiona pniem drzewa, pień natychmiast znika w kipieli. Lub też piękność z wodospadu, która oddaje drwalowi topór pod warunkiem milczenia a gdy mężczyzna zdradza tajemnicę, umiera we śnie. Zbliżone wątki można znaleźć w legendzie Kashikobuchi w Sendai.

[1] lutnia gruszkowata, zwykle z 4–5 strunami i krótkim gryfem.

Słowo jorōgumo bywa też nazwą pospolitą dla pająków (np. Trichonephila clavata, tzw. „Joro spider”), ale w folklorze chodzi o istotę nadnaturalną. Sekien w serii bestiariów (Gazu/Konjaku Gazu Zoku Hyakki) utrwalił ikonografię kobiety-pająka, z której później czerpie popkultura.

- W grze wideo: Nioh (Team Ninja, 2017), boss Joro-Gumo, hybryda kobiety i olbrzymiego pająka, nawiązania do legend o zwabianiu i oplątywaniu. Występuje też jako demon w serii Shin Megami Tensei/Persona.
- W anime: Nura: Rise of the Yokai Clan, postać Jorōgumo w klanie Nury, Dororo epizodyczna postać kobiety-pająka

Całe życie w kłamstwie...