Wiedza
1 r
1
„Hellequin bywa łączony z diabłem i śmiercią jako jedna z ich możliwych emanacji: tej, która o pewnych porach roku zstępuje na ziemię na czele oddziału upiorów, trwożąc żywych. Niekiedy jednak autorzy go demistyfikują, ujawniając jego komiczny wymiar.”
- parafraza na podstawie współczesnych opracowań z zakresu mediewistyki dotyczących zjawiska Dzikiego Gonu we Francji
- parafraza na podstawie współczesnych opracowań z zakresu mediewistyki dotyczących zjawiska Dzikiego Gonu we Francji
Rota Hellequina (fr. Mesnée d’Hellequin) to jeden z najsłynniejszych francuskich wariantów Dzikiego Gonu. Nocna procesja zmarłych, potępieńców i demonów, pędzonych huraganem przez niebo i bezdroża. W tradycji Bretanii, Pikardii i Normandii słychać ją jako chór rogów, ujadanie czarnych ogarów, trzask piór i pobrzęk uprzęży. Widuje się migotliwe pochodnie i jeźdźców, którzy nie znają zmęczenia. Spotkanie z orszakiem uchodzi za omen wojny, zarazy albo śmierci, która dotknie okolicznych mieszkańców. Bywa też próbą: legendy mówią, że wędrowiec, który natknie się na pochód, ma rzucić się na ziemię, nie wpatrywać się i nie odpowiadać, gdy ktoś z orszaku wywoła jego imię. Kto poda jeźdźcowi pomocną dłoń lub da się porwać ciekawości, może trafić do procesji i wrócić dopiero po wielu latach.
Słowo mesnie/mesnée (ze średniofr.- świta, zbrojna rota) trafnie oddaje charakter zjawiska, to nie pojedynczy duch, lecz uzbrojony orszak. Imię Hellequin (pisane też Hellekin, Herlequin, Harlequin) łączy się z germańskimi i anglonormańskimi postaciami wodzów Dziczy: Herla (u Waltera Mapa), Herlechin/Herlething (u Orderyka Vitalisa), a w Bretanii alternatywnie z Artusem (Chasse Artus). Już Orderyk Witalis (XII w.) opisuje spotkanie duchownego z upiorną kolumną rycerzy, łowców i kobiet niosących niemowlęta. Roman de Renart zna idiom „mesnie Hellequin” jako synonim dzikiej kompanii. W późnym średniowieczu nazwa zaczyna promieniować na teatr uliczny i jarmarczny. Uczeni często wskazują, że Arlekin (Arlecchino w komedii dell’arte) nosi w nazwie echo Hellequina, choć scena ostatecznie uczyniła z niego figlarza, a nie ponurego wodza widm.
Jak właściwie wygląda ten orszak potępieńców? W normandzkich i pikardyjskich opowieściach „idą dwa światy naraz”. Na czele jeźdźcy w kolczugach, z chorągwiami i ognistymi chochlami przy siodle. Za nimi podąża tłum cieni: duchy morderców, bluźnierców, szabrowników, słowem: dusze obciążone bardzo konkretnymi grzechami. W Bretanii pochód bywa bardziej królewski (z Artusem), w Burgundii częściej myśliwski (ogniste psy, rogacze diabelskie). Wszędzie powraca motyw próby. W orszaku ktoś niesie zmarłe dziecko i pyta przechodnia o chrzestne imię, ktoś prosi o łyk wody, ktoś inny każe na chwilę potrzymać pochodnię. Kto ulegnie i spełni prośbę, może srogo pożałować swego miłosierdzia. Kto odmówi łagodnie i padnie twarzą do ziemi, słyszy tylko świst i śmiech oddalających się upiorów.
Średniowieczne kroniki i kazania, aż po wzmianki w satyrach i poematach, wprowadziły Mesnie Hellequin do obiegu uczonego, a później do słowników i kompendiów demonologii. W nowożytnej piśmienności francuskiej staje się idiomem chaosu i zgiełku (tak pisze się o rozpasanej tłuszczy, o „piekielnych procesjach”). W badaniach XIX–XX w. stała się przykładem żywotności mitu o Dzikim Gonie na ziemiach romańskich i germańskich. Współczesne opracowania regionalne (Normandia/Bretania) porządkują lokalne warianty: La Chasse Hellequin, La Chasse Artus, La Chasse infernale, wskazując zarówno na wspólne jądro (nocny orszak, próba, omen), jak i na różnice obsadowe (Hellequin, Artus, czasem św. Hubert jako symbol myśliwskiej furii).
