Tag: #pustka

Minęło trochę czasu, odkąd starałem się zaprezentować tak zwaną mitologię Lovecrafta w formie uporządkowanej infografiki, ze wskazaniem pochodzenia poszczególnych istot oraz ich miejsca we Wszechświecie. 

(https://jbzd.com.pl/obr/4605922/mitologia-bez-bogow-kosmiczny-koszmar-wedlug-h-p-lovecrafta)

Nie należy jednak zapominać, że również współcześnie żyje pisarz, który stworzył całe uniwersum potworności i horroru. Choć większość powieści Stephena Kinga można czytać jako niezależne historie, czytelnik dość łatwo dostrzega, że pewne postacie, istoty i miejsca łączą się w szerszą całość, którą możemy nazwać mitologią. W jej centrum znajduje się cykl „Mroczna Wieża”, przedstawiający wieloświat złożony z niezliczonych, równoległych rzeczywistości. W pewnym sensie różne światy, o różnym stopniu odmienności, łączą się poprzez tajemniczą strukturę Mrocznej Wieży, stanowiącej metafizyczną oś istnienia. King w swojej twórczości czerpie z tradycji gotyckiej, folkloru, religijnych wyobrażeń zła oraz horroru kosmicznego, szczególnie z literatury H.P. Lovecrafta. Nie tworzy jednak ściśle określonego panteonu bóstw i potworów, zamkniętego w sztywnej hierarchii. Wszystkie byty występujące w jego powieściach tworzą raczej sieć wzajemnych powiązań. Ich cele niekiedy znajdują wyjaśnienie na kartach powieści, a czasem celowo pozostają nieodgadnione.

U podstaw tej kosmologii znajduje się Prim, pierwotny ocean, który najłatwiej porównać do biblijnego chaosu istniejącego przed stworzeniem świata. Z tej bezkształtnej potęgi miały wyłonić się zarówno fundamenty wszechrzeczy, jak i pierwsze istoty. Prim nie jest osobnym wymiarem, lecz pierwotnym stanem, z którego wywodzą się wszystkie byty oraz sama magia. Jedną z takich istot jest Gan, boska siła twórcza utożsamiana z duchem Mrocznej Wieży. Sama Wieża stanowi centralny filar wieloświata, podtrzymywany przez sześć Promieni, których krańców strzeże dwunastu Strażników. Jej upadek oznaczałby zagładę nie tylko ziemskiego świata, lecz także całej rzeczywistości. 

Pomiędzy światami rozciąga się mroczna i niebezpieczna pustka zwana Todash. Jest to przestrzeń między wymiarami, zamieszkana przez istoty będące uosobieniem koszmarów. Również na Ziemi istnieją szczególne miejsca, zwane thinnies, w których wpływ Todash przenika do świata ludzi. Szczeliny te umożliwiają zamieszkującym pustkę istotom przedostawanie się do naszej rzeczywistości. Ponieważ ich prawdziwa natura pozostaje poza granicami ludzkiego poznania, koszmary z Todash potrafią dostosowywać swoje fizyczne manifestacje do świata, do którego wtargnęły. W kosmologii tej istotną rolę odgrywa również przeciwstawienie sił strzegących porządku, określanych mianem Bieli, oraz potęg dążących do jego zniszczenia. Najważniejszym przeciwnikiem Mrocznej Wieży jest Karmazynowy Król, który pragnie doprowadzić do upadku Promieni i rozpadu wieloświata. Jego działania wykraczają poza granice pojedynczej rzeczywistości, a liczni słudzy i sprzymierzeńcy uczestniczą w realizacji tego zamierzenia.

Powiązania między poszczególnymi powieściami uwidaczniają się również poprzez powracających bohaterów. Randall Flagg pojawia się w „Bastionie”, „Oczach smoka” oraz cyklu „Mroczna Wieża”. Ojciec Callahan, znany z „Miasteczka Salem”, trafia do świata Rolanda, natomiast „Czarny dom” splata losy swoich bohaterów z konfliktem o przetrwanie Wieży. Podobne zależności można odnaleźć w „Bezsenności”, „Sercach Atlantydów” i innych utworach. Nie oznacza to jednak, że każda istota nadprzyrodzona jest podporządkowana Karmazynowemu Królowi lub wywodzi się z Todash. Wspólny fundament kosmologiczny pozwala dostrzegać związki między poszczególnymi opowieściami, lecz nie tłumaczy w pełni genealogii wszytskich potworów.

I. Pierwotne byty kosmiczne

Z całą pewnością mogę stwierdzić, że najbardziej rozpoznawalną przez czytelników istotą z tej kategorii jest To. Ta pradawna istota, pochodząca z pustki międzywymiarowej, przybyła na Ziemię już miliony lat przed pojawieniem się człowieka. Zarówno w powieści, jak i jej adaptacjach filmowych oraz serialowych, najczęściej przyjmuje postać klauna Pennywise’a. Jest to jednak tylko jedna z jej wielu manifestacji, ponieważ prawdziwa natura To związana jest z Martwymi Światłami, których doświadczenie może doprowadzić człowieka do szaleństwa. Stworzenie wykorzystuje najgłębsze lęki swoich ofiar, przybierając formy odpowiadające ich osobistym koszmarom. Z mitologią To związany jest również Maturin, kosmiczny Żółw, pojawiający się także w symbolice Strażników Mrocznej Wieży. Podobny mechanizm emocjonalnego drapieżnictwa prezentuje czytelnikom Dandelo, którego spotykamy w ostatnim tomie cyklu „Mroczna Wieża”. Ukrywając swoją prawdziwą naturę pod postacią nieszkodliwego człowieka, wykorzystuje śmiech ofiar jako źródło pożywienia. Jego powinowactwo z Pennywise’em jest szeroko komentowane przez miłośników twórczości Kinga. Pewne wspólne cechy obu istot, szczególnie zdolność odżywiania się ludzkimi emocjami, mogą sugerować ich pokrewieństwo. Rozważania te pozostają jednak wciąż niepotwierdzone.

Odmienny typ istoty przedstawia Tak z powieści „Desperacja”. Jest to potężny byt zdolny do opanowywania ciał ludzi i zwierząt oraz podporządkowywania ich własnej woli. W jego przypadku dochodzi do zatarcia granicy pomiędzy niezależną świadomością człowieka a obcą inteligencją. W utrzymanej w iście lovecraftowskim duchu powieści „Przebudzenie” poznajemy Matkę z Null. Jej obecność wiąże się z przerażającą wizją rzeczywistości istniejącej poza śmiercią, w której ludzka świadomość zostaje pozbawiona wolności i wszelkiej nadziei. W przeciwieństwie do istot bezpośrednio związanych z „Mroczną Wieżą” nie zajmuje ona jednak żadnego znanego nam miejsca w hierarchii bytów powiązanych z Wieżą. Nad wieloma wydarzeniami, szczególnie tymi przedstawionymi w cyklu „Mroczna Wieża”, unosi się cień Karmazynowego Króla, ucieleśniającego dążenie do zniszczenia istniejącego porządku. Nie jest on jedynie potężnym demonem, lecz przeciwnikiem samej struktury wieloświata, zdolnym wykorzystywać zarówno magię, jak i technologię do realizacji swoich zamiarów. Jego ostatecznym celem jest zniszczenie Mrocznej Wieży i doprowadzenie do rozpadu całej rzeczywistości.

II. Istoty i słudzy Mrocznej Wieży

W kolejnej kategorii najbardziej rozpoznawalną postacią jest Randall Flagg, pojawiający się pod rozmaitymi imionami i postaciami. Ten tajemniczy czarnoksiężnik przemierza wieloświat, wzniecając konflikty i manipulując ludzkimi słabościami. W cyklu „Mroczna Wieża” pełni funkcję agenta Karmazynowego Króla. Jego osobiste ambicje oraz skłonność do zdrady sprawiają jednak, że trudno uznać go za bezwarunkowo posłusznego sługę. Wśród innych intrygujących stworzeń tego uniwersum pojawiają się taheen, humanoidalne istoty o zwierzęcych głowach. Funkcjonują one na pograniczu świata naturalnego i magicznego, a część z nich uczestniczy w działaniach wymierzonych przeciwko Mrocznej Wieży. Szczególnie odrażającą grupę stanowią can-toi, znani również jako Niski Lud. Swoje szczurze oblicza ukrywają pod sztucznie wyhodowanymi ludzkimi maskami. Nieustannie próbują naśladować ludzi, co jedynie potęguje ich groteskowy i odrażający charakter.

Nie brakuje tu również wampirów, występujących w rozmaitych odmianach. Najbardziej przerażające wydają się osobniki określane mianem Grandfathers. Ich pochodzenie i sposób funkcjonowania łączą klasyczną tradycję wampiryczną z mroczną mitologią Kinga. Osobnego wspomnienia wymaga Mordred Deschain, demoniczny potomek, którego pochodzenie łączy dziedzictwo Rolanda i Karmazynowego Króla. Mordred potrafi przyjmować zarówno ludzką, jak i pajęczą postać. Jego istnienie ukazuje, jak ludzkie dziedzictwo splata się z mroczną magią oraz wynaturzonymi siłami. W tym świecie zaciera się również granica pomiędzy technologią a czarną magią. Przykładem tego jest olbrzymi mechaniczny niedźwiedź imieniem Shardik, będący jednym ze Strażników Promieni. Ta pozostałość dawnej, niezrozumiałej technologii zyskała w oczach ludzi niemal mityczny charakter. Podobnie zabójcze maszyny i sztuczne inteligencje stają się częścią rzeczywistości, w której magia współistnieje z ruinami zaawansowanej cywilizacji.

III. Drapieżniki międzywymiarowe i obce istoty

Trzecia grupa obejmuje stworzenia, które przedostają się do ludzkiego świata z innych wymiarów lub rzeczywistości istniejących poza znanym porządkiem. Jednym z najbardziej znanych i sugestywnych przykładów są potwory z „Mgły”. Wśród których szczególnie wyróżnia się gigantyczny Behemot, przypominający wielonożną istotę przemierzającą krajobraz spowity tajemniczą mgłą. W opowiadaniu eksperyment wojskowy narusza granicę pomiędzy wymiarami, doprowadzając do wtargnięcia do ziemskiej rzeczywistości wielu stworzeń. Zdarzenie to przypomina mechanizm przenikania istot przez szczeliny między światami, opisywany w cyklu „Mroczna Wieża”. Choć bezpośredni związek z Todash pozostaje jedynie interpretacją. Zupełnie inny charakter prezentują Langoliery, kuliste stworzenia o ogromnych paszczach, których zadaniem wydaje się pochłanianie pozostałości przeszłości. W ich przypadku zagrożenie wynika z samej struktury czasu. Człowiek, który przypadkowo trafia do opuszczonej rzeczywistości, odkrywa, że świat pozbawiony teraźniejszości podlega nieuchronnemu procesowi anihilacji.

W powieści „Łowca snów” pojawia się Mr. Gray, przedstawiciel obcej formy życia zdolnej do przejmowania kontroli nad ludzkim organizmem. Jest biologicznym pasożytem, który wykorzystuje infekcję do podporządkowania sobie ofiary, pozbawiając ją kontroli nad własnym ciałem. Podobne motywy obcości odnajdujemy w „Buicku 8”, gdzie tajemniczy obiekt staje się przejściem dla organizmów niepodlegających znanym prawom natury. Innym interesującym potworem jest El Cuco z powieści „Outsider”, istota zdolna do przyjmowania wyglądu innych ludzi i czerpania korzyści z wywoływanego przez siebie cierpienia. Choć jej pochodzenie nie zostało jednoznacznie określone, zdolność zmiany postaci oraz sposób odżywiania upodabniają ją do innych nadprzyrodzonych drapieżników. Do tej kategorii można również zaliczyć Long Boya z „Historii Lisey”, monstrualne stworzenie zamieszkujące alternatywny świat Boo'ya Moon.

IV. Demony, upiory i lokalne potwory

Ostatnia kategoria obejmuje istoty najściślej związane z naszym światem. W „Miasteczku Salem” centralną postacią nadprzyrodzonego zagrożenia jest Kurt Barlow. To stary i potężny wampir, który stopniowo przemienia mieszkańców tytułowego miasteczka w istoty należące do świata umarłych. Z kolei w „Smętarzu dla zwierzaków” pojawia się Wendigo, którego złowroga obecność wiąże się z dawnym cmentarzyskiem i siłami zdolnymi przywracać zmarłych do życia. Powracający zmarli nie są jednak tymi samymi osobami, które ich bliscy tak desperacko pragnęli odzyskać. Odmienną formę zła reprezentuje Leland Gaunt ze „Sklepiku z marzeniami”, tajemniczy handlarz oferujący ludziom przedmioty odpowiadające ich najgłębszym pragnieniom. Jego najpotężniejszą bronią nie są nadprzyrodzone zdolności, lecz umiejętność wykorzystywania ludzkich słabości. 

Podobne powiązanie ludzkich słabości z nadprzyrodzonym zagrożeniem odnajdujemy w „Dzieciach kukurydzy”, gdzie religijny fanatyzm prowadzi do narodzin mrocznego kultu oddającego cześć tajemniczej istocie znanej jako Ten, Który Kroczy Za Rzędami. Do tej grupy należą również duchy nawiedzające hotel Overlook w „Lśnieniu”, przeklęta siła związana z samochodem Christine oraz wilkołak z Tarker's Mills. Część tych istot posiada materialną postać, podczas gdy inne manifestują swoją obecność poprzez wizje, opętanie lub wpływ na ludzkie zachowanie. W przeciwieństwie do kosmicznych potęg istoty te najczęściej nie dążą do zniszczenia wieloświata. Ich działania koncentrują się na pojedynczych ludziach i niewielkich społecznościach. 

To by było na tyle. Mam nadzieję, że to krótkie przedstawienie wybranych istot, uzupełnione o pomocną infografikę, pozwoli zarówno wieloletnim, jak i potencjalnie nowym czytelnikom Stephena Kinga choć trochę lepiej poznać rąbek tajemnic tego mrocznego uniwersum. Nie wszystkie istoty i postacie udało się przedstawić w tak krótkiej formie, ale mam nadzieję, że tekst okazał się przynajmniej interesujący.

Kiedy mamusia marudziła, że dawno wnusio u niej nie był, więc jej go zawozisz i tak sobie siedzisz.