Dzida uczy, dzida bawi, ciekawostka na dziś - Ciguatera

Ciguatoksyny, CTX – grupa groźnych dla ludzi toksyn będących neurotoksynami, odkładających się i kumulowanych w sposób naturalny w mięśniach niektórych gatunków morskich ryb ze strefy tropikalnej i subtropikalnej. Zwykle są to większe i starsze osobniki muren i barrakud. Zidentyfikowano przynajmniej pięć ciguatoksyn (w tym CTX-1, CTX-2, CTX-3 oraz CTX3C, wyizolowaną z bentosowego (czyli dennego, buntującego przy dnie) Gambierdiscus toxicus)

CTX jest jedną z najsilniejszych znanych substancji naturalnych. Jedna z ciguatoksyn (P-CTX-1, występująca w Oceanie Spokojnym) stwarza zagrożenie dla zdrowia już w stężeniach od 0,08 do 0,1 µg/kg [5], chociaż CTX rzadko gromadzi się w rybach na poziomach zabójczych dla ludzi. CTX aktywuje bramkowane napięciem kanały sodowe w błonach komórkowych, co zwiększa przepuszczalność jonów sodu i depolaryzuje komórkę nerwową. Uważa się, że ta depolaryzacja komórek nerwowych powoduje szereg objawów neurologicznych związanych z CFP (ciguatoxin fish poisoning)

Za wytwarzanie toksyn odpowiedzialne są – leżące u dołu łańcucha pokarmowego – bruzdnice, spożywane przez drobne zwierzęta, stanowiące z kolei pokarm ryb. Zjedzenie rybiego mięsa, w którym nagromadziła się znaczna ilość ciguatoksyn, może wywoływać u ludzi ciguaterę. Ciguatoksyny uaktywniają kanały sodowe uczestniczące w przekazywaniu impulsów nerwowych. Powodują nadmierny wzrost przepuszczalności błony komórkowej dla jonów sodu, co zaburza homeostazę komórkową i funkcjonowanie neuronów.

Objawy Ciguatera zwykle rozwijają się po od 1 do 3 godzin po spożyciu skażonej ryby. Zatrucie rybami ciguatera objawia się:
gwałtowną biegunką i skurczami brzucha;
występują nudności i wymioty;
drętwieniem lub mrowieniem rąk, stóp lub okolic ust;
bólami mięśni i stawów;
niskim ciśnieniem krwi;
obniżeniem temperatury ciała;
uczuciem osłabienia i wyczerpania;
jako charakterystyczny objaw uznaje się odczuwanie silnego pieczenia skóry przy kontakcie z zimnymi przedmiotami. 

Neurologiczne objawy
Objawy neurologiczne mogą następować lub występować równocześnie z objawami żołądkowo-jelitowymi. Mogą one obejmować:

Parestezje (mrowienie, swędzenie lub drętwienie)
Dysestezja (nieprawidłowe odczucia)
Ból mięśni (ból mięśni)
Bóle stawów (bóle stawów)
Bóle głowy
Ataksja (brak koordynacji mięśni)
Odwrócenie odczuwania ciepła i zimna (charakterystyczny objaw)
Objawy sercowo-naczyniowe
Objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego, choć rzadsze, mogą również wystąpić i obejmują:

Bradykardia (wolne tętno)
Niedociśnienie (niskie ciśnienie krwi)
Tachykardia (szybkie tętno)
W przypadku wystąpienia poważnych objawów sercowo-naczyniowych konieczna jest natychmiastowa pomoc lekarska.

Leczenie zatrucia ciguatera
Nie ma swoistej odtrutki na zatrucie ciguatera, a leczenie jest przede wszystkim wspomagające i objawowe. Wczesna interwencja medyczna może złagodzić objawy i zapobiec powikłaniom.

Leczenie objawowe
Leczenie objawowe obejmuje:

Płyny dożylne w celu odwodnienia
Leki przeciw nudnościom (np. ondansetron)
Leczenie bólu mięśni i stawów
Leki przeciwhistaminowe na swędzenie i mrowienie
Zarządzanie neurologiczne i sercowo-naczyniowe
Objawy neurologiczne, takie jak parestezje i dysestezje, mogą być trudne do leczenia, ale mogą reagować na leki, takie jak gabapentyna lub amitryptylina. Objawy sercowo-naczyniowe wymagają ścisłego monitorowania i mogą wymagać leków stabilizujących tętno i ciśnienie krwi.

Zarządzanie długoterminowe
W niektórych przypadkach objawy mogą utrzymywać się przez tygodnie lub miesiące. Długoterminowe leczenie obejmuje regularne wizyty kontrolne i opiekę wspomagającą w celu zajęcia się przewlekłymi objawami i poprawy jakości życia.

Objawy zatrucia mogą utrzymywać się kilka tygodni, ale opisywano także trwanie objawów przez 20 lat. W przypadkach przewlekłych objawy zatrucia mogą przebiegać podobnie do stwardnienia rozsianego. Nie jest znane skuteczne antidotum na ciguatoksyny.