Wiedza
11 m
7
Wyuczona bezradność to stan psychiczny, w którym człowiek przestaje próbować zmienić negatywną sytuację po wielokrotnym doświadczaniu stresujących wydarzeń, nad którymi nie ma kontroli. Może to prowadzić do objawów takich jak depresja, lęk, niskie poczucie własnej wartości i poczucie bezsilności — nawet wtedy, gdy pojawia się realna możliwość zmiany sytuacji. Zjawisko to zostało po raz pierwszy opisane w latach 60. XX wieku przez psychologa Martina Seligmana w eksperymentach z psami.
Przyczyny
Powtarzający się stres lub trauma:
Doświadczenie wydarzeń, takich jak przemoc, znęcanie się, czy katastrofy naturalne — czyli sytuacji, w których człowiek nie ma wpływu na bieg zdarzeń.
Doświadczenia z dzieciństwa:
Nadmierna opiekuńczość lub brak wsparcia mogą wytworzyć u dziecka przekonanie, że nie jest w stanie samo sobie poradzić.
Niepowodzenia w osiąganiu celów:
Na przykład wielokrotne próby rzucenia palenia zakończone niepowodzeniem mogą prowadzić do przekonania, że wysiłki są bez sensu.
Objawy
Unikanie podejmowania decyzji i wyzwań
Prokrastynacja (odwlekanie działań) i brak motywacji
Łatwe poddawanie się i rezygnacja
Emocjonalne zobojętnienie
Bierność
Niskie poczucie własnej wartości i poczucie porażki
Jak można to przezwyciężyć
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT):
Pomaga zrozumieć źródła poczucia bezradności i nauczyć się zmieniać wzorce myślenia.
Odbudowywanie poczucia kontroli:
Udział w działaniach przywracających poczucie sprawczości — np. starsza osoba wykonująca drobne ćwiczenia — może przynieść poprawę.
Budowanie odporności psychicznej:
Rozwijanie odporności, poczucia własnej wartości i współczucia wobec siebie pomaga przeciwdziałać bezradności.
Wyuczona nadzieja:
Świadome wyobrażanie sobie lepszej przyszłości i zmiana negatywnych narracji mogą przestawić sposób myślenia z bezradności na nadzieję i możliwość działania.
Przyczyny
Powtarzający się stres lub trauma:
Doświadczenie wydarzeń, takich jak przemoc, znęcanie się, czy katastrofy naturalne — czyli sytuacji, w których człowiek nie ma wpływu na bieg zdarzeń.
Doświadczenia z dzieciństwa:
Nadmierna opiekuńczość lub brak wsparcia mogą wytworzyć u dziecka przekonanie, że nie jest w stanie samo sobie poradzić.
Niepowodzenia w osiąganiu celów:
Na przykład wielokrotne próby rzucenia palenia zakończone niepowodzeniem mogą prowadzić do przekonania, że wysiłki są bez sensu.
Objawy
Unikanie podejmowania decyzji i wyzwań
Prokrastynacja (odwlekanie działań) i brak motywacji
Łatwe poddawanie się i rezygnacja
Emocjonalne zobojętnienie
Bierność
Niskie poczucie własnej wartości i poczucie porażki
Jak można to przezwyciężyć
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT):
Pomaga zrozumieć źródła poczucia bezradności i nauczyć się zmieniać wzorce myślenia.
Odbudowywanie poczucia kontroli:
Udział w działaniach przywracających poczucie sprawczości — np. starsza osoba wykonująca drobne ćwiczenia — może przynieść poprawę.
Budowanie odporności psychicznej:
Rozwijanie odporności, poczucia własnej wartości i współczucia wobec siebie pomaga przeciwdziałać bezradności.
Wyuczona nadzieja:
Świadome wyobrażanie sobie lepszej przyszłości i zmiana negatywnych narracji mogą przestawić sposób myślenia z bezradności na nadzieję i możliwość działania.