14
Tak wyglądał Iran przed „rewolucją islamską” z 1979 roku – był wtedy całkiem nowoczesnym państwem.
To dobry przykład tego, co może stać się z krajem w ciągu zaledwie kilku dekad pod władzą średniowiecznego reżimu.
To dobry przykład tego, co może stać się z krajem w ciągu zaledwie kilku dekad pod władzą średniowiecznego reżimu.
Przed rewolucją islamską w 1979 roku Iran był monarchią, rządzoną przez szacha Mohammada Rezę Pahlawiego. Od zakończenia II wojny światowej kraj przechodził intensywną modernizację – zarówno gospodarczą, jak i społeczną. Szach starał się stworzyć z Iranu nowoczesne, świeckie państwo, blisko współpracujące z Zachodem, szczególnie ze Stanami Zjednoczonymi.
W latach 60. wprowadził tzw. „Białą Rewolucję” – serię reform mających unowocześnić kraj. Obejmowały one m.in.:
reformę rolną i ograniczenie wpływów wielkich właścicieli ziemskich,
rozwój edukacji, w tym otwieranie nowych szkół i uniwersytetów,
poszerzenie praw kobiet (np. prawo do głosowania i do nauki),
industrializację oraz inwestycje w infrastrukturę, przemysł i energetykę.
W miastach Iran przypominał raczej kraje europejskie – kobiety chodziły w nowoczesnych strojach, w kinach grano hollywoodzkie filmy, a Teheran stawał się jednym z najbogatszych i najbardziej dynamicznych ośrodków Bliskiego Wschodu. Jednocześnie jednak nowoczesność szła w parze z rosnącą autorytarnością reżimu – cenzura, brutalna policja polityczna SAVAK i wąska elita korzystająca z bogactwa kraju budziły coraz większe niezadowolenie.
Na tym tle pojawił się duchowny Ruhollah Chomeini, który stał się symbolem oporu wobec szacha i jego zachodnich wpływów. Jego ruch religijny zyskał poparcie społeczne i doprowadził w 1979 roku do rewolucji islamskiej. Stworzono Islamską Republikę Iranu, w której władzę przejęli duchowni, a prawo zaczęto opierać na szariacie.
W kolejnych dekadach Iran odwrócił się od Zachodu, wprowadzono ograniczenia dla kobiet, religijną cenzurę i represje wobec opozycji. Modernizacja ustąpiła miejsca ideologicznemu i izolacjonistycznemu modelowi państwa
W latach 60. wprowadził tzw. „Białą Rewolucję” – serię reform mających unowocześnić kraj. Obejmowały one m.in.:
reformę rolną i ograniczenie wpływów wielkich właścicieli ziemskich,
rozwój edukacji, w tym otwieranie nowych szkół i uniwersytetów,
poszerzenie praw kobiet (np. prawo do głosowania i do nauki),
industrializację oraz inwestycje w infrastrukturę, przemysł i energetykę.
W miastach Iran przypominał raczej kraje europejskie – kobiety chodziły w nowoczesnych strojach, w kinach grano hollywoodzkie filmy, a Teheran stawał się jednym z najbogatszych i najbardziej dynamicznych ośrodków Bliskiego Wschodu. Jednocześnie jednak nowoczesność szła w parze z rosnącą autorytarnością reżimu – cenzura, brutalna policja polityczna SAVAK i wąska elita korzystająca z bogactwa kraju budziły coraz większe niezadowolenie.
Na tym tle pojawił się duchowny Ruhollah Chomeini, który stał się symbolem oporu wobec szacha i jego zachodnich wpływów. Jego ruch religijny zyskał poparcie społeczne i doprowadził w 1979 roku do rewolucji islamskiej. Stworzono Islamską Republikę Iranu, w której władzę przejęli duchowni, a prawo zaczęto opierać na szariacie.
W kolejnych dekadach Iran odwrócił się od Zachodu, wprowadzono ograniczenia dla kobiet, religijną cenzurę i represje wobec opozycji. Modernizacja ustąpiła miejsca ideologicznemu i izolacjonistycznemu modelowi państwa