Wiedza
9 m
4
Tamer Elnoury – agent FBI infiltrujący Al-Kaidę i ISIS
Tamer Elnoury jest jednym z najbardziej poszukiwanych i doświadczonych agentów FBI, którzy poświęcili swoje życie walce z globalnym terroryzmem w imieniu Stanów Zjednoczonych. Jako amerykański muzułmanin władający językiem arabskim, przez wiele lat prowadził pod przykryciem (undercover) jedną z najbardziej zaawansowanych i niebezpiecznych misji w historii służb bezpieczeństwa narodowego – infiltrację zarówno Al-Kaidy, jak i ISIS. Jego działalność doprowadziła do udaremnienia wielu ataków terrorystycznych, w tym głośnego planu wykolejenia pociągu pasażerskiego do Toronto, co trwale zmieniło oblicze walki z terroryzmem w Ameryce Północnej.
Tło i rekrutacja: od narkotyków do terroru
Tamer Elnoury pochodzi z rodziny egipskich imigrantów. Wkroczył w świat organów ścigania nie z pobudek politycznych, lecz z autentycznego pragnienia niesienia pomocy i poszukiwania kariery, która oferowałaby coś więcej niż biurowa rutyna. Jego droga do FBI nie była typowa ani zaplanowana. Po ukończeniu akademii policyjnej w 1996 roku początkowo nie zajmował się terroryzmem – choć temat ten zaczął pojawiać się w tle po zamachu na World Trade Center w 1993 roku. Przez ponad dekadę pracował jako tajny funkcjonariusz w sprawach narkotykowych. To doświadczenie okazało się fundamentalnym treningiem przed jego przyszłą rolą w kontrterroryzmie.
W okresie walki z przestępczością narkotykową Elnoury pracował bezpośrednio wewnątrz siatek dealerskich, wykorzystując swoją empatię i zdolność nawiązywania relacji do budowania wiarygodnych legend. Wtedy też przyswoił sobie kluczową maksymę pracy operacyjnej: „Jesteś tyle wart, ile twój informator”. Zasada ta, choć prosta, okazała się kluczowa. Z czasem zrozumiał, że najlepszymi informatorami nie są ludzie o kryształowej przeszłości, lecz osoby inteligentne i zaradne, które znalazły się po niewłaściwej stronie prawa, ale potrafią się w tym świecie sprawnie poruszać. Doświadczenie to nauczyło go, że skuteczna infiltracja wymaga umiejętności manipulacji, budowania zaufania i głębokiego zrozumienia psychiki przestępczej.
Przełom w karierze Elnoury'ego nastąpił w 2001 roku, gdy ataki na World Trade Center i Pentagon zmieniły paradygmat bezpieczeństwa narodowego. Jego pierwszą reakcją była chęć pomocy – pragnął wykorzystać biegłość w języku arabskim i tożsamość muzułmanina, aby wspierać agencje federalne w ochronie kraju. Jednak kluczowe dla jego życia spotkanie nastąpiło przypadkowo w 2003 roku. W prywatnym biurze DMV, przeznaczonym dla funkcjonariuszy działających pod przykryciem, spotkał koordynatora ds. operacji undercover FBI z biura w Newark. Agent federalny zapytał go wprost o znajomość języka.
„Czy posługujesz się arabskim?” – zapytał agent FBI. Gdy Elnoury potwierdził, padło kolejne pytanie: „Jakiego jesteś wyznania, jeśli można spytać?”.
Odpowiedź Elnoury'ego zaowocowała zaproszeniem na kawę i pierwszą propozycją współpracy. Nie była to jednak zwykła oferta pracy – było to zaproszenie do elitarnej grupy agentów. Szkolenie undercover w FBI jest trochę wymagające, statystycznie kończy je ok. 50% kandydatów.
Tamer Elnoury pochodzi z rodziny egipskich imigrantów. Wkroczył w świat organów ścigania nie z pobudek politycznych, lecz z autentycznego pragnienia niesienia pomocy i poszukiwania kariery, która oferowałaby coś więcej niż biurowa rutyna. Jego droga do FBI nie była typowa ani zaplanowana. Po ukończeniu akademii policyjnej w 1996 roku początkowo nie zajmował się terroryzmem – choć temat ten zaczął pojawiać się w tle po zamachu na World Trade Center w 1993 roku. Przez ponad dekadę pracował jako tajny funkcjonariusz w sprawach narkotykowych. To doświadczenie okazało się fundamentalnym treningiem przed jego przyszłą rolą w kontrterroryzmie.
W okresie walki z przestępczością narkotykową Elnoury pracował bezpośrednio wewnątrz siatek dealerskich, wykorzystując swoją empatię i zdolność nawiązywania relacji do budowania wiarygodnych legend. Wtedy też przyswoił sobie kluczową maksymę pracy operacyjnej: „Jesteś tyle wart, ile twój informator”. Zasada ta, choć prosta, okazała się kluczowa. Z czasem zrozumiał, że najlepszymi informatorami nie są ludzie o kryształowej przeszłości, lecz osoby inteligentne i zaradne, które znalazły się po niewłaściwej stronie prawa, ale potrafią się w tym świecie sprawnie poruszać. Doświadczenie to nauczyło go, że skuteczna infiltracja wymaga umiejętności manipulacji, budowania zaufania i głębokiego zrozumienia psychiki przestępczej.
Przełom w karierze Elnoury'ego nastąpił w 2001 roku, gdy ataki na World Trade Center i Pentagon zmieniły paradygmat bezpieczeństwa narodowego. Jego pierwszą reakcją była chęć pomocy – pragnął wykorzystać biegłość w języku arabskim i tożsamość muzułmanina, aby wspierać agencje federalne w ochronie kraju. Jednak kluczowe dla jego życia spotkanie nastąpiło przypadkowo w 2003 roku. W prywatnym biurze DMV, przeznaczonym dla funkcjonariuszy działających pod przykryciem, spotkał koordynatora ds. operacji undercover FBI z biura w Newark. Agent federalny zapytał go wprost o znajomość języka.
„Czy posługujesz się arabskim?” – zapytał agent FBI. Gdy Elnoury potwierdził, padło kolejne pytanie: „Jakiego jesteś wyznania, jeśli można spytać?”.
Odpowiedź Elnoury'ego zaowocowała zaproszeniem na kawę i pierwszą propozycją współpracy. Nie była to jednak zwykła oferta pracy – było to zaproszenie do elitarnej grupy agentów. Szkolenie undercover w FBI jest trochę wymagające, statystycznie kończy je ok. 50% kandydatów.
Gdzie psychologia spotyka się ze sztuką
Szkolenie undercover w FBI (FBI Undercover School) nie przypomina standardowego treningu policyjnego – to rygorystyczne przedsięwzięcie psychologiczne, które celowo wykorzystuje deprywację snu, stres i scenariusze oparte na rzeczywistych przypadkach. Elnoury odkrył ciekawą zależność: w standardowych testach psychometrycznych dla funkcjonariuszy organów ścigania badani są oceniani pod kątem poszanowania autorytetu. Jego wynik w tej kategorii był niezwykle niski, znacznie poniżej standardu dla typowego policjanta. To, co w tradycyjnej strukturze policyjnej mogłoby być uznane za wadę, okazało się najcenniejszą cechą w pracy operacyjnej.
„Moja zdolność do czytania ludzi i generalna niechęć do trzymania się sztywnych reguł pomagały mi zrozumieć mentalność przestępcy i terrorysty” – przyznał Elnoury. Cechy takie jak skłonność do przekraczania granic, zdolność do empatii i niekonwencjonalne myślenie stanowią rdzeń osobowości skutecznego agenta pod przykryciem.
Szkolenie trwało dwa tygodnie i zawierało jeden z najbardziej niebezpiecznych elementów: celowe pozbawianie snu. Zmęczenie obnaża bowiem prawdziwą osobowość człowieka. Podczas długoterminowych operacji agenci często śpią zaledwie 1-3 godziny na dobę, lawirując między celami operacyjnymi a spotkaniami raportowymi z zespołem nadzorującym. Jeśli kandydat nie potrafił funkcjonować w stanie skrajnego wyczerpania, nie otrzymywał certyfikatu do pracy w terenie.
Kluczowym elementem przygotowania Elnoury'ego było szkolenie aktorskie, do którego początkowo podchodził sceptycznie. FBI zatrudniło legendarnego trenera aktorstwa, Howarda Fine'a, który pracował z agentami nad budowaniem „emocjonalnej głębi” ich fałszywych tożsamości. Fine uczył, że wcielanie się w rolę to nie recytowanie wyuczonych kwestii, lecz autentyczne przeżywanie emocji i doświadczeń odgrywanej postaci.
Jak napisał Elnoury w swojej książce American Radical: „[Howard Fine] pomógł nam skupić się na postaciach, sprawiając, że nasze legendy ożyły autentyczną emocją. Nie mam wątpliwości, że jego trening ratował mi życie tak samo, jak trening taktyczny FBI”. To połączenie hollywoodzkiej metody Stanisławskiego ze sztywnymi zasadami pracy operacyjnej (tradecraft) stworzyło unikalną metodologię, która przygotowała go do najniebezpieczniejszych misji antyterrorystycznych na świecie.
Szkolenie undercover w FBI (FBI Undercover School) nie przypomina standardowego treningu policyjnego – to rygorystyczne przedsięwzięcie psychologiczne, które celowo wykorzystuje deprywację snu, stres i scenariusze oparte na rzeczywistych przypadkach. Elnoury odkrył ciekawą zależność: w standardowych testach psychometrycznych dla funkcjonariuszy organów ścigania badani są oceniani pod kątem poszanowania autorytetu. Jego wynik w tej kategorii był niezwykle niski, znacznie poniżej standardu dla typowego policjanta. To, co w tradycyjnej strukturze policyjnej mogłoby być uznane za wadę, okazało się najcenniejszą cechą w pracy operacyjnej.
„Moja zdolność do czytania ludzi i generalna niechęć do trzymania się sztywnych reguł pomagały mi zrozumieć mentalność przestępcy i terrorysty” – przyznał Elnoury. Cechy takie jak skłonność do przekraczania granic, zdolność do empatii i niekonwencjonalne myślenie stanowią rdzeń osobowości skutecznego agenta pod przykryciem.
Szkolenie trwało dwa tygodnie i zawierało jeden z najbardziej niebezpiecznych elementów: celowe pozbawianie snu. Zmęczenie obnaża bowiem prawdziwą osobowość człowieka. Podczas długoterminowych operacji agenci często śpią zaledwie 1-3 godziny na dobę, lawirując między celami operacyjnymi a spotkaniami raportowymi z zespołem nadzorującym. Jeśli kandydat nie potrafił funkcjonować w stanie skrajnego wyczerpania, nie otrzymywał certyfikatu do pracy w terenie.
Kluczowym elementem przygotowania Elnoury'ego było szkolenie aktorskie, do którego początkowo podchodził sceptycznie. FBI zatrudniło legendarnego trenera aktorstwa, Howarda Fine'a, który pracował z agentami nad budowaniem „emocjonalnej głębi” ich fałszywych tożsamości. Fine uczył, że wcielanie się w rolę to nie recytowanie wyuczonych kwestii, lecz autentyczne przeżywanie emocji i doświadczeń odgrywanej postaci.
Jak napisał Elnoury w swojej książce American Radical: „[Howard Fine] pomógł nam skupić się na postaciach, sprawiając, że nasze legendy ożyły autentyczną emocją. Nie mam wątpliwości, że jego trening ratował mi życie tak samo, jak trening taktyczny FBI”. To połączenie hollywoodzkiej metody Stanisławskiego ze sztywnymi zasadami pracy operacyjnej (tradecraft) stworzyło unikalną metodologię, która przygotowała go do najniebezpieczniejszych misji antyterrorystycznych na świecie.
Sztuka tworzenia tożsamości
Centralnym pojęciem w operacjach undercover jest „legenda” – kompletnie skonstruowana tożsamość z fikcyjną historią, akcentem, systemem wartości i przeszłością. Agent musi nie tylko odgrywać tę postać, ale wręcz się nią „stać” na czas trwania misji. Gdy Elnoury został przydzielony do operacji antyterrorystycznych, FBI nie wydało mu prostego polecenia „udawaj bogatego muzułmanina”. Zamiast tego pracowano z nim nad stworzeniem tożsamości głęboko zakorzenionej w faktach z jego prawdziwego życia.
Na potrzeby operacji przeciwko Chihebowi Esseghaierowi, Elnoury stworzył postać zamożnego, podróżującego po świecie inwestora nieruchomości, który nienawidził Zachodu i potajemnie przekazywał zyski swojemu wujowi – finansiście Al-Kaidy. Legenda ta bazowała na konkretnych prawdach: Elnoury rzeczywiście jest muzułmaninem, pochodzi z Egiptu i mówi po arabsku. Jednak pozostałe warstwy – bogactwo, nienawiść do Ameryki, powiązania z terrorystami – były starannie przygotowaną fabrykacją, uszytą na miarę, by przyciągnąć uwagę celu.
Elnoury kierował się fundamentalną zasadą sukcesu: „Musisz wierzyć w to, co sprzedajesz. Jeśli trzymasz się blisko prawdy, to przestajesz grać, a wtedy zyskujesz dostęp do ich świata w sposób nieosiągalny dla większości organów ścigania”. To nie była zwykła gra aktorska – to autentyczne zanurzenie w psychice postaci, która jest fundamentalnie inna od agenta, ale wystarczająco osadzona w rzeczywistości, by przetrwać wnikliwe pytania.
Aby legenda mogła przetrwać kontakt z rzeczywistością, FBI opracowało system zwany „backstoppingiem” – infrastrukturę dedykowaną wspieraniu fałszywej tożsamości. W przypadku Elnoury’ego obejmowało to:
- Strony internetowe – w pełni funkcjonalne witryny fikcyjnych firm nieruchomościowych z historią (np. „na rynku od 1979 roku”), certyfikatami stanowymi i dokumentacją.
- Biura i personel – fizyczne lokalizacje biur, które można było odwiedzić, z sekretarkami, które potwierdzały legendę (np. „Szef jest w podróży, czy mogę przyjąć wiadomość?”).
- Numery telefonów – aktywne linie telefoniczne obsługiwane przez osoby, które mogły potwierdzić daty spotkań i zapewnić alibi, jeśli cel sprawdzał wiarygodność agenta.
- Ślad cyfrowy – elementy takie jak recenzje w serwisach typu Yelp czy posty na Facebooku, służące do przejścia powierzchownej weryfikacji, jaką mógłby przeprowadzić przeciętny terrorysta.
Elnoury podkreślał, że system backstoppingu był zaprojektowany, by wytrzymać „przyzwoite” sprawdzenie w ogólnodostępnych źródłach. Przeciwko obcemu wywiadowi czy zaawansowanym służbom bezpieczeństwa byłby niewystarczający, jednak jego celem było przetrwanie poziomu weryfikacji stosowanego przez terrorystów.
Stworzenie legendy to jedno, ale jej wprowadzenie wymagało subtelności. Elnoury nie mógł po prostu pojawić się w życiu Esseghaiera. FBI zorganizowało tzw. "bump" (aranżowane przypadkowe spotkanie). W czerwcu 2012 roku ustalono, że cel i agent będą podróżować tym samym samolotem z Houston do San Jose. Elnoury zajął miejsce obok Esseghaiera. Przedstawił się jako człowiek szukający okazji inwestycyjnych, któremu narzucane są zachodnie wartości – dokładnie taki typ osoby, jakiego szukał terrorysta.
Podczas tej „przypadkowej” rozmowy Esseghaier zaczął się otwierać. Elnoury stosował kluczową zasadę undercover: agent jest tak dobry, jak jego umiejętność aktywnego słuchania, a nie mówienia. Aby jednak zdobyć pełne zaufanie, konieczna była autentyczność emocjonalna. Gdy Esseghaier opisywał swoją zdradę wobec rodziny i brak życiowego celu, Elnoury odpowiedział historią o własnej „radykalizacji”, opartej na śmierci matki. Choć narracja była zmyślona, ból po stracie matki był prawdziwy. Elnoury czerpał z tej autentycznej traumy, by zbudować emocjonalny most między sobą a terrorystą.
Centralnym pojęciem w operacjach undercover jest „legenda” – kompletnie skonstruowana tożsamość z fikcyjną historią, akcentem, systemem wartości i przeszłością. Agent musi nie tylko odgrywać tę postać, ale wręcz się nią „stać” na czas trwania misji. Gdy Elnoury został przydzielony do operacji antyterrorystycznych, FBI nie wydało mu prostego polecenia „udawaj bogatego muzułmanina”. Zamiast tego pracowano z nim nad stworzeniem tożsamości głęboko zakorzenionej w faktach z jego prawdziwego życia.
Na potrzeby operacji przeciwko Chihebowi Esseghaierowi, Elnoury stworzył postać zamożnego, podróżującego po świecie inwestora nieruchomości, który nienawidził Zachodu i potajemnie przekazywał zyski swojemu wujowi – finansiście Al-Kaidy. Legenda ta bazowała na konkretnych prawdach: Elnoury rzeczywiście jest muzułmaninem, pochodzi z Egiptu i mówi po arabsku. Jednak pozostałe warstwy – bogactwo, nienawiść do Ameryki, powiązania z terrorystami – były starannie przygotowaną fabrykacją, uszytą na miarę, by przyciągnąć uwagę celu.
Elnoury kierował się fundamentalną zasadą sukcesu: „Musisz wierzyć w to, co sprzedajesz. Jeśli trzymasz się blisko prawdy, to przestajesz grać, a wtedy zyskujesz dostęp do ich świata w sposób nieosiągalny dla większości organów ścigania”. To nie była zwykła gra aktorska – to autentyczne zanurzenie w psychice postaci, która jest fundamentalnie inna od agenta, ale wystarczająco osadzona w rzeczywistości, by przetrwać wnikliwe pytania.
Aby legenda mogła przetrwać kontakt z rzeczywistością, FBI opracowało system zwany „backstoppingiem” – infrastrukturę dedykowaną wspieraniu fałszywej tożsamości. W przypadku Elnoury’ego obejmowało to:
- Strony internetowe – w pełni funkcjonalne witryny fikcyjnych firm nieruchomościowych z historią (np. „na rynku od 1979 roku”), certyfikatami stanowymi i dokumentacją.
- Biura i personel – fizyczne lokalizacje biur, które można było odwiedzić, z sekretarkami, które potwierdzały legendę (np. „Szef jest w podróży, czy mogę przyjąć wiadomość?”).
- Numery telefonów – aktywne linie telefoniczne obsługiwane przez osoby, które mogły potwierdzić daty spotkań i zapewnić alibi, jeśli cel sprawdzał wiarygodność agenta.
- Ślad cyfrowy – elementy takie jak recenzje w serwisach typu Yelp czy posty na Facebooku, służące do przejścia powierzchownej weryfikacji, jaką mógłby przeprowadzić przeciętny terrorysta.
Elnoury podkreślał, że system backstoppingu był zaprojektowany, by wytrzymać „przyzwoite” sprawdzenie w ogólnodostępnych źródłach. Przeciwko obcemu wywiadowi czy zaawansowanym służbom bezpieczeństwa byłby niewystarczający, jednak jego celem było przetrwanie poziomu weryfikacji stosowanego przez terrorystów.
Stworzenie legendy to jedno, ale jej wprowadzenie wymagało subtelności. Elnoury nie mógł po prostu pojawić się w życiu Esseghaiera. FBI zorganizowało tzw. "bump" (aranżowane przypadkowe spotkanie). W czerwcu 2012 roku ustalono, że cel i agent będą podróżować tym samym samolotem z Houston do San Jose. Elnoury zajął miejsce obok Esseghaiera. Przedstawił się jako człowiek szukający okazji inwestycyjnych, któremu narzucane są zachodnie wartości – dokładnie taki typ osoby, jakiego szukał terrorysta.
Podczas tej „przypadkowej” rozmowy Esseghaier zaczął się otwierać. Elnoury stosował kluczową zasadę undercover: agent jest tak dobry, jak jego umiejętność aktywnego słuchania, a nie mówienia. Aby jednak zdobyć pełne zaufanie, konieczna była autentyczność emocjonalna. Gdy Esseghaier opisywał swoją zdradę wobec rodziny i brak życiowego celu, Elnoury odpowiedział historią o własnej „radykalizacji”, opartej na śmierci matki. Choć narracja była zmyślona, ból po stracie matki był prawdziwy. Elnoury czerpał z tej autentycznej traumy, by zbudować emocjonalny most między sobą a terrorystą.
Operacja "Dire Wolf": zamach na pociąg VIA Rail
W 2013 roku, we współpracy z kanadyjską policją (RCMP) i wywiadem (CSIS), FBI przeprowadziło jedną z największych operacji antyterrorystycznych na terytorium Kanady o kryptonimie „Operation Dire Wolf”. Jej celem była penetracja siatki Al-Kaidy planującej ataki w Ameryce Północnej. Epicentrum spisku stanowili dwaj mężczyźni: Chiheb Esseghaier, tunezyjski doktorant z uniwersytetu w Quebecu, oraz Raed Jaser, Palestyńczyk mieszkający w Toronto.
Esseghaier, będący już na celowniku służb ze względu na powiązania z liderami Al-Kaidy, dwukrotnie podróżował do Iranu, gdzie prawdopodobnie przeszedł szkolenie terrorystyczne. Tam też otrzymał rozkaz przeprowadzenia ataku na pociąg pasażerski kursujący na trasie Nowy Jork–Toronto. Plan był precyzyjny i przerażający: terroryści zamierzali użyć piły łańcuchowej lub łomu do uszkodzenia torów na moście kolejowym, co doprowadziłoby do wykolejenia pociągu i śmierci dziesiątek, a nawet setek pasażerów.
Elnoury, który zdobył zaufanie Esseghaiera, został włączony do spisku jako osoba mająca pełnić funkcję „strażnika” podczas ataku. Esseghaier wierzył, że ma do czynienia z bogatym inwestorem, który sfinansuje operację i zapewni logistykę – dokładnie tego potrzebowała Al-Kaida. Wkrótce okazało się jednak, że ambicje terrorysty wykraczały daleko poza jeden pociąg.
W trakcie trwającej 10 miesięcy operacji Esseghaier odsłonił przed agentem szokującą sieć powiązań. Podczas wizyty w Nowym Jorku zaproponował przeprowadzenie zamachu na Times Square w Sylwestra, marząc o ataku równie spektakularnym co 9/11. Stojąc obok miejsca, gdzie niegdyś wznosiły się wieże World Trade Center, Esseghaier powiedział chłodno:
„Tamer, to miasto potrzebuje kolejnego 11 września, i my im go damy”.
Elnoury, mimo profesjonalnego szkolenia, musiał walczyć z silnym impulsem, by nie zabić mężczyzny na miejscu. Bardziej niepokojące były jednak informacje o koordynacji działań z liderami Al-Kaidy w Iranie oraz istnieniu tajnego agenta tej organizacji w USA, znanego jako „Al-Amriki” (Amerykanin). Esseghaier twierdził, że spotkanie z tym „uśpionym żołnierzem” jest kluczowe dla dalszych działań. To odkrycie zmieniło priorytety śledztwa – aresztowanie Esseghaiera musiało zostać odłożone do czasu zidentyfikowania tajemniczego współpracownika.
Lider Al-Kaidy w Iranie zaproponował, aby Esseghaier i Elnoury (w swojej roli) udali się do Dubaju na spotkanie planistyczne. Była to szansa na przeniesienie operacji na wyższy poziom – spotkanie z „Al-Amriki” i jego przełożonymi mogło doprowadzić do rozbicia całej zagranicznej siatki terrorystycznej.
W maju 2013 roku Eric Holder, ówczesny Prokurator Generalny USA, odwiedził Kanadę, by omówić szczegóły wyjazdu Esseghaiera do Dubaju. Niestety, zmiany w polityce i ocenie ryzyka po stronie kanadyjskiej i amerykańskiej doprowadziły do przedwczesnego zakończenia operacji. Mimo zgromadzenia potężnego materiału dowodowego, Elnoury nigdy nie wylądował w Dubaju, a tożsamość „Al-Amriki” pozostała nierozwiązana w tamtym momencie.
W 2013 roku, we współpracy z kanadyjską policją (RCMP) i wywiadem (CSIS), FBI przeprowadziło jedną z największych operacji antyterrorystycznych na terytorium Kanady o kryptonimie „Operation Dire Wolf”. Jej celem była penetracja siatki Al-Kaidy planującej ataki w Ameryce Północnej. Epicentrum spisku stanowili dwaj mężczyźni: Chiheb Esseghaier, tunezyjski doktorant z uniwersytetu w Quebecu, oraz Raed Jaser, Palestyńczyk mieszkający w Toronto.
Esseghaier, będący już na celowniku służb ze względu na powiązania z liderami Al-Kaidy, dwukrotnie podróżował do Iranu, gdzie prawdopodobnie przeszedł szkolenie terrorystyczne. Tam też otrzymał rozkaz przeprowadzenia ataku na pociąg pasażerski kursujący na trasie Nowy Jork–Toronto. Plan był precyzyjny i przerażający: terroryści zamierzali użyć piły łańcuchowej lub łomu do uszkodzenia torów na moście kolejowym, co doprowadziłoby do wykolejenia pociągu i śmierci dziesiątek, a nawet setek pasażerów.
Elnoury, który zdobył zaufanie Esseghaiera, został włączony do spisku jako osoba mająca pełnić funkcję „strażnika” podczas ataku. Esseghaier wierzył, że ma do czynienia z bogatym inwestorem, który sfinansuje operację i zapewni logistykę – dokładnie tego potrzebowała Al-Kaida. Wkrótce okazało się jednak, że ambicje terrorysty wykraczały daleko poza jeden pociąg.
W trakcie trwającej 10 miesięcy operacji Esseghaier odsłonił przed agentem szokującą sieć powiązań. Podczas wizyty w Nowym Jorku zaproponował przeprowadzenie zamachu na Times Square w Sylwestra, marząc o ataku równie spektakularnym co 9/11. Stojąc obok miejsca, gdzie niegdyś wznosiły się wieże World Trade Center, Esseghaier powiedział chłodno:
„Tamer, to miasto potrzebuje kolejnego 11 września, i my im go damy”.
Elnoury, mimo profesjonalnego szkolenia, musiał walczyć z silnym impulsem, by nie zabić mężczyzny na miejscu. Bardziej niepokojące były jednak informacje o koordynacji działań z liderami Al-Kaidy w Iranie oraz istnieniu tajnego agenta tej organizacji w USA, znanego jako „Al-Amriki” (Amerykanin). Esseghaier twierdził, że spotkanie z tym „uśpionym żołnierzem” jest kluczowe dla dalszych działań. To odkrycie zmieniło priorytety śledztwa – aresztowanie Esseghaiera musiało zostać odłożone do czasu zidentyfikowania tajemniczego współpracownika.
Lider Al-Kaidy w Iranie zaproponował, aby Esseghaier i Elnoury (w swojej roli) udali się do Dubaju na spotkanie planistyczne. Była to szansa na przeniesienie operacji na wyższy poziom – spotkanie z „Al-Amriki” i jego przełożonymi mogło doprowadzić do rozbicia całej zagranicznej siatki terrorystycznej.
W maju 2013 roku Eric Holder, ówczesny Prokurator Generalny USA, odwiedził Kanadę, by omówić szczegóły wyjazdu Esseghaiera do Dubaju. Niestety, zmiany w polityce i ocenie ryzyka po stronie kanadyjskiej i amerykańskiej doprowadziły do przedwczesnego zakończenia operacji. Mimo zgromadzenia potężnego materiału dowodowego, Elnoury nigdy nie wylądował w Dubaju, a tożsamość „Al-Amriki” pozostała nierozwiązana w tamtym momencie.
22 kwietnia 2013 roku RCMP aresztowała Esseghaiera i Jasera. Ich proces w 2015 roku był wydarzeniem bez precedensu. Esseghaier odmówił współpracy z obrońcami, twierdząc, że kanadyjski system prawny jest nielegalny w świetle prawa islamskiego. Podczas rozpraw wykazywał oznaki choroby psychicznej – dwóch biegłych psychiatrów niezależnie zdiagnozowało u niego prawdopodobną schizofrenię, stwierdzając, że jego zachowanie jest „kształtowane przez urojenia”.
Mimo to sędzia Michael Code uznał, że oskarżony jest wystarczająco „zmotywowany religijnie”, by stanąć przed sądem, odrzucając część opinii psychiatrycznych. Elnoury zeznawał przez trzy tygodnie w warunkach zaostrzonego rygoru bezpieczeństwa. Sala rozpraw została opróżniona z publiczności – obecni byli tylko sędzia, ława przysięgłych, adwokaci i oskarżeni. Dziennikarze słuchali przebiegu procesu z sąsiedniego pomieszczenia, po uprzednim podpisaniu zobowiązania do nieujawniania głosu ani tożsamości agenta.
Zarówno Esseghaier, jak i Jaser zostali skazani na dożywocie. Wyrok z 2015 roku był historyczny – był to pierwszy przypadek, w którym Al-Kaida planowała i niemal przeprowadziła atak na terytorium Kanady, a sprawcy zostali powstrzymani i osądzeni.
Sukces operacji Via Rail nie oznaczał dla Elnoury'ego końca służby. Wraz z nadejściem ISIS jako nowej, dominującej siły dżihadu, FBI ponownie skierowało go do działań infiltracyjnych. Jego doświadczenie z Al-Kaidą sprawiło, że był postrzegany jako jeden z niewielu agentów posiadających unikalne kompetencje do penetrowania struktur Państwa Islamskiego.
Praca przeciwko ISIS stanowiła wyzwanie jeszcze większe niż w przypadku Al-Kaidy. Nowa organizacja była bardziej zdecentralizowana, zaawansowana technologicznie w metodach rekrutacji i znacznie bardziej nieprzewidywalna. Elnoury musiał od nowa budować legendy, uczyć się nowych dialektów i kodów kulturowych, by wniknąć w kolejne sieci terrorystyczne.
Mimo to sędzia Michael Code uznał, że oskarżony jest wystarczająco „zmotywowany religijnie”, by stanąć przed sądem, odrzucając część opinii psychiatrycznych. Elnoury zeznawał przez trzy tygodnie w warunkach zaostrzonego rygoru bezpieczeństwa. Sala rozpraw została opróżniona z publiczności – obecni byli tylko sędzia, ława przysięgłych, adwokaci i oskarżeni. Dziennikarze słuchali przebiegu procesu z sąsiedniego pomieszczenia, po uprzednim podpisaniu zobowiązania do nieujawniania głosu ani tożsamości agenta.
Zarówno Esseghaier, jak i Jaser zostali skazani na dożywocie. Wyrok z 2015 roku był historyczny – był to pierwszy przypadek, w którym Al-Kaida planowała i niemal przeprowadziła atak na terytorium Kanady, a sprawcy zostali powstrzymani i osądzeni.
Sukces operacji Via Rail nie oznaczał dla Elnoury'ego końca służby. Wraz z nadejściem ISIS jako nowej, dominującej siły dżihadu, FBI ponownie skierowało go do działań infiltracyjnych. Jego doświadczenie z Al-Kaidą sprawiło, że był postrzegany jako jeden z niewielu agentów posiadających unikalne kompetencje do penetrowania struktur Państwa Islamskiego.
Praca przeciwko ISIS stanowiła wyzwanie jeszcze większe niż w przypadku Al-Kaidy. Nowa organizacja była bardziej zdecentralizowana, zaawansowana technologicznie w metodach rekrutacji i znacznie bardziej nieprzewidywalna. Elnoury musiał od nowa budować legendy, uczyć się nowych dialektów i kodów kulturowych, by wniknąć w kolejne sieci terrorystyczne.
Źródła:
https://www.bbc.com/news/world-us-canada-41718964
https://www.cbsnews.com/news/undercover-an-fbi-operative-in-disguise-on-60-minutes/
https://abcnews.go.com/US/al-qaeda-backed-terror-plot-derail-toronto-train/story?id=19017037
https://www.scc-csc.ca/pdf/case-documents/38861/MM030_Respondent_Raed-Jaser.pdf
http://downloads.hindawi.com/journals/ddns/2015/237809.pdf
http://arxiv.org/pdf/0811.4450.pdf
https://www.brennancenter.org/sites/default/files/analysis/MPD%20(DC)%20JTTF%20MOU.pdf?inline=1
https://arxiv.org/pdf/1702.02263.pdf
https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/in-the-shadow-of-9-11/
https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/03/21/394489982/2-men-convicted-in-canada-in-2013-train-derailment-plot
https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/23311886.2019.1586813?needAccess=true
https://css.ethz.ch/content/dam/ethz/special-interest/gess/cis/center-for-securities-studies/resources/docs/CTC-Sentinel_Vol10Iss316.pdf
https://storage.googleapis.com/jnl-up-j-sijsd-files/journals/1/articles/145/submission/proof/145-1-1200-1-10-20140910.pdf
https://www.ctvnews.ca/canada/article/judge-gives-jury-road-map-of-key-evidence-in-via-terror-trial/
https://www.bbc.com/news/world-us-canada-41718964
https://www.cbsnews.com/news/undercover-an-fbi-operative-in-disguise-on-60-minutes/
https://abcnews.go.com/US/al-qaeda-backed-terror-plot-derail-toronto-train/story?id=19017037
https://www.scc-csc.ca/pdf/case-documents/38861/MM030_Respondent_Raed-Jaser.pdf
http://downloads.hindawi.com/journals/ddns/2015/237809.pdf
http://arxiv.org/pdf/0811.4450.pdf
https://www.brennancenter.org/sites/default/files/analysis/MPD%20(DC)%20JTTF%20MOU.pdf?inline=1
https://arxiv.org/pdf/1702.02263.pdf
https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/in-the-shadow-of-9-11/
https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/03/21/394489982/2-men-convicted-in-canada-in-2013-train-derailment-plot
https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/23311886.2019.1586813?needAccess=true
https://css.ethz.ch/content/dam/ethz/special-interest/gess/cis/center-for-securities-studies/resources/docs/CTC-Sentinel_Vol10Iss316.pdf
https://storage.googleapis.com/jnl-up-j-sijsd-files/journals/1/articles/145/submission/proof/145-1-1200-1-10-20140910.pdf
https://www.ctvnews.ca/canada/article/judge-gives-jury-road-map-of-key-evidence-in-via-terror-trial/
Psychologia i inne koszty operacyjne
Największym zmartwieniem przełożonych Elnoury'ego była jego kondycja psychiczna i zdolność do funkcjonowania w stanie ciągłego rozdwojenia jaźni. Przez lata „był” kilkoma różnymi osobami – musiał nieustannie pamiętać, którą legendą posługuje się w danej chwili, jakie wspomnienia należą do której tożsamości i jak spinać fabrykowane kłamstwa w spójną całość. Agenci undercover pracujący w takich warunkach są narażeni na dysocjację, zaburzenia snu, depresję i stany lękowe.
Elnoury miał świadomość, że każdy moment w terenie może być jego ostatnim. Terroryści, z którymi współpracował, zabiliby go bez wahania po odkryciu zdrady. Przetrwanie umożliwiała mu chłodna kalkulacja własnej wartości dla wroga: był dla nich przepustką na Zachód, źródłem pieniędzy i szansą na atak. „Dopóki moja przykrywka była nienaruszona, byłem dla nich cenniejszy niż ktokolwiek inny” – tłumaczył.
Agent musiał opanować sztukę „wyłączania się” po powrocie z misji. Rytuał obejmował prysznic, zmianę ubrania i próbę mentalnego powrotu do własnej tożsamości. Nigdy jednak nie było to pełne odcięcie. Fragmenty wszystkich odgrywanych postaci zostawały w nim, wpływając na sposób myślenia i funkcjonowania w codzienności. Ta fragmentacja tożsamości jest znanym ryzykiem zawodowym w świecie tajnych służb, często prowadzącym do PTSD i problemów w relacjach osobistych.
Po latach pracy w cieniu, gdzie jego prawdziwe nazwisko było tajemnicą państwową, Elnoury podjął niezwykłą decyzję – postanowił napisać książkę i wystąpić w programie 60 Minutes, mimo że jego twarz musiała zostać ukryta za pomocą zaawansowanej charakteryzacji protetycznej. Nie kierowała nim chęć zysku czy sławy, lecz misja edukacyjna. Chciał pokazać Ameryce, że islam nie jest religią terrorystów, a ludzie, z którymi walczył, to jednostki, które wypaczyły wiarę dla celów politycznych.
„Nie jesteśmy w stanie wojny z islamem. Jesteśmy w stanie wojny z radykałami” – podkreślał w wywiadach.
Publikacja książki wymagała przejścia rygorystycznej procedury oceny zagrożenia (threat assessment) przez FBI. Agencja musiała upewnić się, że tożsamość agenta i jego bliskich pozostanie bezpieczna. Ostatecznie wyrażono zgodę, choć pseudonim „Tamer Elnoury” został spalony i nigdy więcej nie mógł zostać użyty w operacjach.
Największym zmartwieniem przełożonych Elnoury'ego była jego kondycja psychiczna i zdolność do funkcjonowania w stanie ciągłego rozdwojenia jaźni. Przez lata „był” kilkoma różnymi osobami – musiał nieustannie pamiętać, którą legendą posługuje się w danej chwili, jakie wspomnienia należą do której tożsamości i jak spinać fabrykowane kłamstwa w spójną całość. Agenci undercover pracujący w takich warunkach są narażeni na dysocjację, zaburzenia snu, depresję i stany lękowe.
Elnoury miał świadomość, że każdy moment w terenie może być jego ostatnim. Terroryści, z którymi współpracował, zabiliby go bez wahania po odkryciu zdrady. Przetrwanie umożliwiała mu chłodna kalkulacja własnej wartości dla wroga: był dla nich przepustką na Zachód, źródłem pieniędzy i szansą na atak. „Dopóki moja przykrywka była nienaruszona, byłem dla nich cenniejszy niż ktokolwiek inny” – tłumaczył.
Agent musiał opanować sztukę „wyłączania się” po powrocie z misji. Rytuał obejmował prysznic, zmianę ubrania i próbę mentalnego powrotu do własnej tożsamości. Nigdy jednak nie było to pełne odcięcie. Fragmenty wszystkich odgrywanych postaci zostawały w nim, wpływając na sposób myślenia i funkcjonowania w codzienności. Ta fragmentacja tożsamości jest znanym ryzykiem zawodowym w świecie tajnych służb, często prowadzącym do PTSD i problemów w relacjach osobistych.
Po latach pracy w cieniu, gdzie jego prawdziwe nazwisko było tajemnicą państwową, Elnoury podjął niezwykłą decyzję – postanowił napisać książkę i wystąpić w programie 60 Minutes, mimo że jego twarz musiała zostać ukryta za pomocą zaawansowanej charakteryzacji protetycznej. Nie kierowała nim chęć zysku czy sławy, lecz misja edukacyjna. Chciał pokazać Ameryce, że islam nie jest religią terrorystów, a ludzie, z którymi walczył, to jednostki, które wypaczyły wiarę dla celów politycznych.
„Nie jesteśmy w stanie wojny z islamem. Jesteśmy w stanie wojny z radykałami” – podkreślał w wywiadach.
Publikacja książki wymagała przejścia rygorystycznej procedury oceny zagrożenia (threat assessment) przez FBI. Agencja musiała upewnić się, że tożsamość agenta i jego bliskich pozostanie bezpieczna. Ostatecznie wyrażono zgodę, choć pseudonim „Tamer Elnoury” został spalony i nigdy więcej nie mógł zostać użyty w operacjach.