Dyskusje ogólne
3 godz.
8
"Pseudokomandos” to termin Parka Dietza (1986) na sprawcę, który długo planuje atak, uderza w biały dzień z dużym arsenałem i nie przewiduje ucieczki. Zakłada, że zginie z własnej ręki albo z rąk policji. „Komandos”, bo tak siebie widzi. „Pseudo”, bo to fantazja, a nie realne wyszkolenie. Najgłębiej opisał ten typ psychiatra James Knoll w dwuczęściowej pracy z 2010 roku.
Rdzeń: zemsta i unicestwienie (Knoll)
Przewlekła uraza: latami gromadzi i rozpamiętuje krzywdy, prawdziwe i wyolbrzymione. Nie odpuszcza, tylko dopisuje kolejne pozycje do listy.
Narcyzm z paranoją: poczucie wyjątkowości współistnieje z głębokim poczuciem niższości. Winą za porażki obarcza innych, często całą grupę: kolegów, kobiety, „społeczeństwo”.
Fantazja zastępcza: fantazje odwetowe stopniowo wypierają inne źródła satysfakcji. W fantazji jest silny i sprawczy. Im gorzej w życiu, tym głębiej się w nią zanurza.
Unicestwienie: chodzi nie tylko o zabicie innych, ale o „zakończenie wszystkiego”, czyli siebie i świata, który go upokorzył. Akt odwraca role: z ofiary staje się mścicielem i sam decyduje o swoim końcu.
Tożsamość wojownika
Fascynacja bronią i militariami działa jak proteza poczucia siły.
Reid Meloy nazywa to „identyfikacją” i traktuje jako sygnał ostrzegawczy. Sprawca zaczyna myśleć o sobie jak o żołnierzu na misji, często utożsamia się z wcześniejszymi sprawcami.
Rdzeń: zemsta i unicestwienie (Knoll)
Przewlekła uraza: latami gromadzi i rozpamiętuje krzywdy, prawdziwe i wyolbrzymione. Nie odpuszcza, tylko dopisuje kolejne pozycje do listy.
Narcyzm z paranoją: poczucie wyjątkowości współistnieje z głębokim poczuciem niższości. Winą za porażki obarcza innych, często całą grupę: kolegów, kobiety, „społeczeństwo”.
Fantazja zastępcza: fantazje odwetowe stopniowo wypierają inne źródła satysfakcji. W fantazji jest silny i sprawczy. Im gorzej w życiu, tym głębiej się w nią zanurza.
Unicestwienie: chodzi nie tylko o zabicie innych, ale o „zakończenie wszystkiego”, czyli siebie i świata, który go upokorzył. Akt odwraca role: z ofiary staje się mścicielem i sam decyduje o swoim końcu.
Tożsamość wojownika
Fascynacja bronią i militariami działa jak proteza poczucia siły.
Reid Meloy nazywa to „identyfikacją” i traktuje jako sygnał ostrzegawczy. Sprawca zaczyna myśleć o sobie jak o żołnierzu na misji, często utożsamia się z wcześniejszymi sprawcami.
Scenariusz jest zapożyczony z filmów, gier, a zwłaszcza od poprzedników. Stąd efekt naśladownictwa: badanie Towersa i współpracowników (2015) sugeruje, że głośny atak krótkotrwale zwiększa ryzyko kolejnych.
Język zemsty (Knoll, cz. II)
Wielu zostawia manifesty lub nagrania. Powtarzają się w nich poczucie krzywdy, roszczeniowość, przedstawianie przemocy jako sprawiedliwości i grandiozność. Ideologia (polityczna, religijna) często jest tylko nakładką, która uzasadnia istniejącą wcześniej urazę, a nie prawdziwą przyczyną. Sam akt ma być komunikatem, który świat „musi” odczytać.
Profil kliniczny (m.in. Paul Mullen, 2004, badanie ocalałych sprawców w Australii)
Izolacja, często odrzucenie lub prześladowanie w dzieciństwie.
Sztywność, obsesyjność, podejrzliwość, brak dystansu do siebie.
Zwykle bez psychozy: przeważają zaburzenia osobowości i depresja, a sprawcy są na ogół poczytalni.
Mullen widział w tych atakach w gruncie rzeczy zaplanowaną formę samobójstwa.
Przebieg
Uraza → fantazja → „krystalizacja” decyzji → planowanie → wyzwalacz (odrzucenie, utrata pracy, upokorzenie) → atak. Trwa to tygodniami lub miesiącami i zwykle zostawia ślady: zapowiedzi, zmiany zachowania, gromadzenie broni. Na wychwytywaniu tych śladów opiera się współczesna ocena zagrożenia (threat assessment).
Różnica wobec zabójcy rodziny
Zabójca rodziny działa prywatnie, w domu. Pseudokomandos potrzebuje widowni, a jego czyn ma charakter publiczny i symboliczny. Przypadki hybrydowe łączą obie logiki: najpierw prywatne „rozliczenie”, potem publiczny spektakl.
Ernst August Wagner (Niemcy, 1913): zabił żonę i czworo dzieci pod Stuttgartem. Potem pojechał do wsi Mühlhausen an der Enz, gdzie podpalał domy i strzelał do mieszkańców. To jeden z pierwszych przypadków tego typu opisanych naukowo; badał go psychiatra Robert Gaupp.
Andrew Kehoe (USA, 1927): zabił żonę, a następnie wysadził szkołę w Bath w stanie Michigan. Zginęło 38 dzieci i kilku dorosłych. To do dziś najkrwawszy atak na szkołę w historii USA.
Mutsuo Toi (Japonia, 1938): zaczął od zabicia babci, a w ciągu jednej nocy zabił 29 mieszkańców wioski koło Tsuyamy.
Charles Whitman (USA, 1966): w nocy zabił matkę i żonę. Kilka godzin później strzelał z wieży Uniwersytetu Teksańskiego i zabił kilkanaście osób.
Kip Kinkel (USA, 1998): zastrzelił rodziców, a następnego dnia zaatakował swoją szkołę w Springfield w Oregonie.
Jeff Weise (USA, 2005): zabił dziadka i jego partnerkę, potem 7 osób w szkole w Red Lake.
Derrick Bird (Wielka Brytania, 2010): zaczął od brata bliźniaka, potem jeździł po Kumbrii i strzelał do przypadkowych ludzi. Zginęło 12 osób.
Adam Lanza (USA, 2012): zabił matkę, potem 20 dzieci i 6 pracowników szkoły Sandy Hook.
W kryminologii mówi się tu o połączeniu dwóch zjawisk. Pierwsze to zabójstwo rodziny (ang. family annihilation), drugie to tzw. szał zabijania (spree killing, amok). Zabicie bliskich bywa pierwszym aktem, w którym sprawca „zamyka” swoje dotychczasowe życie. Często planuje też własną śmierć na końcu: większość wymienionych zginęła lub popełniła samobójstwo. Analizy masowych strzelanin w USA pokazują też wyraźny związek z wcześniejszą przemocą domową.
Język zemsty (Knoll, cz. II)
Wielu zostawia manifesty lub nagrania. Powtarzają się w nich poczucie krzywdy, roszczeniowość, przedstawianie przemocy jako sprawiedliwości i grandiozność. Ideologia (polityczna, religijna) często jest tylko nakładką, która uzasadnia istniejącą wcześniej urazę, a nie prawdziwą przyczyną. Sam akt ma być komunikatem, który świat „musi” odczytać.
Profil kliniczny (m.in. Paul Mullen, 2004, badanie ocalałych sprawców w Australii)
Izolacja, często odrzucenie lub prześladowanie w dzieciństwie.
Sztywność, obsesyjność, podejrzliwość, brak dystansu do siebie.
Zwykle bez psychozy: przeważają zaburzenia osobowości i depresja, a sprawcy są na ogół poczytalni.
Mullen widział w tych atakach w gruncie rzeczy zaplanowaną formę samobójstwa.
Przebieg
Uraza → fantazja → „krystalizacja” decyzji → planowanie → wyzwalacz (odrzucenie, utrata pracy, upokorzenie) → atak. Trwa to tygodniami lub miesiącami i zwykle zostawia ślady: zapowiedzi, zmiany zachowania, gromadzenie broni. Na wychwytywaniu tych śladów opiera się współczesna ocena zagrożenia (threat assessment).
Różnica wobec zabójcy rodziny
Zabójca rodziny działa prywatnie, w domu. Pseudokomandos potrzebuje widowni, a jego czyn ma charakter publiczny i symboliczny. Przypadki hybrydowe łączą obie logiki: najpierw prywatne „rozliczenie”, potem publiczny spektakl.
Ernst August Wagner (Niemcy, 1913): zabił żonę i czworo dzieci pod Stuttgartem. Potem pojechał do wsi Mühlhausen an der Enz, gdzie podpalał domy i strzelał do mieszkańców. To jeden z pierwszych przypadków tego typu opisanych naukowo; badał go psychiatra Robert Gaupp.
Andrew Kehoe (USA, 1927): zabił żonę, a następnie wysadził szkołę w Bath w stanie Michigan. Zginęło 38 dzieci i kilku dorosłych. To do dziś najkrwawszy atak na szkołę w historii USA.
Mutsuo Toi (Japonia, 1938): zaczął od zabicia babci, a w ciągu jednej nocy zabił 29 mieszkańców wioski koło Tsuyamy.
Charles Whitman (USA, 1966): w nocy zabił matkę i żonę. Kilka godzin później strzelał z wieży Uniwersytetu Teksańskiego i zabił kilkanaście osób.
Kip Kinkel (USA, 1998): zastrzelił rodziców, a następnego dnia zaatakował swoją szkołę w Springfield w Oregonie.
Jeff Weise (USA, 2005): zabił dziadka i jego partnerkę, potem 7 osób w szkole w Red Lake.
Derrick Bird (Wielka Brytania, 2010): zaczął od brata bliźniaka, potem jeździł po Kumbrii i strzelał do przypadkowych ludzi. Zginęło 12 osób.
Adam Lanza (USA, 2012): zabił matkę, potem 20 dzieci i 6 pracowników szkoły Sandy Hook.
W kryminologii mówi się tu o połączeniu dwóch zjawisk. Pierwsze to zabójstwo rodziny (ang. family annihilation), drugie to tzw. szał zabijania (spree killing, amok). Zabicie bliskich bywa pierwszym aktem, w którym sprawca „zamyka” swoje dotychczasowe życie. Często planuje też własną śmierć na końcu: większość wymienionych zginęła lub popełniła samobójstwo. Analizy masowych strzelanin w USA pokazują też wyraźny związek z wcześniejszą przemocą domową.