44
Bój pod Mokrą. O tym, jak on w rzeczywistości wyglądał bez mitów. Część 1 z 3
Bój pod Mokrą, stoczony 1 września 1939 r. przez Wołyńską Brygadę Kawalerii przeciwko 4. Dywizji Pancernej Wehrmachtu, uznawany jest za pierwsze duże starcie w kampanii polskiej, w którym doszło do frontalnej konfrontacji regularnych sił polskich z niemieckimi jednostkami pancernymi. Jego przebieg w sposób niezwykle wyrazisty ujawnił zarówno silne, jak i słabe strony Wojska Polskiego u progu wojny. Z jednej strony polscy żołnierze wykazali się bardzo wysokim poziomem wyszkolenia oraz znaczną determinacją bojową. Z drugiej – starcie pod Mokrą obnażyło poważne dysproporcje w wyposażeniu, zwłaszcza w zakresie m.in. środków przeciwpancernych, artylerii, czy własnej broni pancernej. Mimo tych niedostatków wołyńscy ułani zdołali powstrzymać natarcie przeciwnika na wiele godzin, co osiągnięte zostało dzięki ich determinacji i świetnemu wyszkoleniu, co jednak okupione zostało dotkliwymi stratami osobowymi.

Ocena znaczenia boju pod Mokrą przez wiele dekad kształtowana była nie tylko przez wyniki badań historycznych, ale również przez „politykę pamięci”. W okresie PRL-u intensywnie promowano narrację eksponującą polskie sukcesy, czego efektem było powielanie w literaturze informacji m.in. o rzekomo bardzo wysokich stratach niemieckich oraz o spektakularnym zwycięstwie polskich oddziałów, co miało wzmacniać patriotyczny przekaz. Wspomnienia uczestników, często powstające wiele lat po wydarzeniach, również niekiedy przyczyniały się do utrwalenia uproszczonego, częstokroć heroizującego obrazu starcia. Taki obraz przedstawiany jest częstokroć do dziś m.in. w książkach, artykułach (o zgrozo nawet tych „naukowych”), czy programach telewizyjnych.

Współczesna historiografia, oparta na konfrontacji relacji żołnierzy, polskich meldunków bojowych oraz dokumentacji niemieckiej, podkreśla konieczność krytycznego podejścia do utrwalonego w zbiorowej świadomości mitu Mokrej. Analiza źródłowa wskazuje, że choć polskie oddziały nie odniosły klasycznego taktycznego zwycięstwa, to ich działanie miało istotne znaczenie operacyjne – spowolniło bowiem marsz niemieckiej dywizji. Właśnie ten realny, a nie mitologizowany obraz boju — pokazujący zarówno bohaterstwo, jak i trudne uwarunkowania — stanowi dziś najbardziej wartościową perspektywę, pozwalającą lepiej zrozumieć charakter polskiego oporu we wrześniu 1939 r.

Wiedza ta, w wyniku wieloletniego zniekształcenia i ubarwienia obrazu Boju, nie jest jednak chętnie przyjmowana w świadomości i ocenie wielu osób. Taki stan ulega jednak zmianie, głównie dzięki nowszym publikacjom (np. Mokra Działoszyn 1939 autorstwa Tyma i Wesołowskiego), licznym inicjatywom popularyzatorskim (np. wykłady  w naszym częstochowskim oddziale IPN), czy dzięki amatorskim artykułom i postom pasjonatów, którzy konfrontując liczne publikacje szukają prawdy. Pozwolę sobie zatem przejść do rzeczy, a mianowicie do mojego – mam nadzieję – prostego opisu wydarzeń sprzed 86 lat.
Bój pod Mokrą. O tym, jak on w rzeczywistości wyglądał bez mitów. Część 1 z 3
Była noc z 13 na 14 sierpnia 1939 r., kiedy rozpoczęła się mobilizacja Wołyńskiej Brygady Kawalerii (dalej WBK), którą od czerwca 1939 r. dowodził pułkownik dyplomowany Julian Filipowicz. W jej skład wchodziły organicznie trzy pułki: 19. Pułk Ułanów Wołyńskich (dowódca ppłk. dypl. Józef Pętkowski), 21. Pułk Ułanów Nadwiślańskich (ppłk. Kazimierz Suski de Rostwo), 2. Pułk Strzelców Konnych (od 22 sierpnia ppłk. Józef Mularczyk). Ponadto w jej składzie znajdowały się także: 2. Dywizjon Artylerii Konnej (ppłk. Jan Olimpiusz Kamiński), Szwadron Kolarzy nr 4, a także Szwadron Pionierów nr 8 (rtm. Władysław Bajkowski). W momencie mobilizacji do jej składu przydzielono również: 21 dywizjon pancerny (mjr Stanisław Gliński), 11 Batalion Strzelców Pieszych (ppłk. Władysław Warchoł), 82 Baterie Artylerii Przeciwlotniczej (ppor. Józef Johołkowski). Jako „jednostka osłonowa” na mobilizację przeznaczone były tylko 42 godziny, których jednak w pełni nie wykorzystano i tak już po południu 15 sierpnia Brygada osiągnęła pełną gotowość. Sprawność ta spowodowana była składem osobowym, który oparty był w dużej mierze na rezerwistach z Wołynia, którzy mieli tym samym blisko do miejscowości garnizonowych (co ciekawe około 40% rezerwistów stanowili Ukraińcy).

Po otrzymaniu rozkazów cały skład WBK załadowano do wagonów, z których oddziały wysiadły dopiero na północ od Częstochowy na stacji Radomsko (pojawia się też nazwa stacji Kłomnice), z którego każdy pułk i dywizjon rozmieszczano w innych miejscowościach. Brygada weszła w skład Armii „Łódź”, która pod dowództwem gen. dyw. Juliusza Rómmla miała – jak się okazało – przyjąć na siebie uderzenie znacznych sił. Po przybyciu na miejsce w kolejnych dniach Brygada była zasilana przez nowe przydzielane oddziały: 12. Pułk Ułanów Podolskich (ppłk. Andrzej Kuczek), IV Batalion 84. Pułku Strzelców Poleskich z 30 Dywizji Piechoty (mjr. Wacław Sokol), batalion karabinów maszynowych, pociąg pancerny nr 53 „Śmiały” (kpt. Mieczysław Malinowski), II pluton 66 eskadry obserwacyjnej (kpt. obs. Leonid Rochowski).

Zadaniem Brygady było obsadzenie newralgicznego wyłomu na styku Armii „Łódź” i Armii „Kraków”, Było to zadanie wyjątkowo trudne, bowiem „zdawano sobie sprawę z tego, że wróg zdaje sobie sprawę”, że miejsce to jest słabo bronione, co prosi się wręcz o wejście tędy znacznych sił. I tak, jako Brygada, na którą nałożono trudne zadanie, była ona w ostatnich dnia sierpnia wizytowana przez dowódcę Armii „Łódź” gen. Rómmla, który jednak – po uprzednim przedefilowaniu przed nim sił WBK – stanowczo zarządził maksymalną ostrożność i dyskrecję, by obecność Brygady nie została wykryta przez Niemców... tylko że ci już o niej wiedzieli, o czym poinformowali w komunikacie radiowym nadawanym z Wrocławia (Breslau)…

Brygada sąsiadując z 30. Dywizją Piechoty w okolicach Działoszyna po prawej i 7. Dywizję Piechoty przy Częstochowie po swojej lewej, miała utrzymywać z nimi stałą łączność i uniemożliwiać wejście na ich tyły. W tym też celu, w dniu 30 sierpnia WBK otrzymała rozkaz udania się w rejon miejscowości Miedźno-Ostrowy, co jednak miało zostać wykonane po zmroku, by nie rzucać się w oczy Niemcom, którzy dalej mieli być przekonani o obecności WBK, ale dopiero w okolicach Warty. Co ciekawe, nocne marsze, jak i zmęczenie żołnierzy nie przeszkodziło w odprawieniu porannych mszy świętych, podczas których polscy ułani modlili się, śpiewając m.in. „Kiedy ranne wstają zorze”. Zadać trzeba przy tym pytanie, czy m.in. niemieccy dywersanci nie usłyszeli śpiewów kilku tysięcy głosów w przygranicznych lasach.
Bój pod Mokrą. O tym, jak on w rzeczywistości wyglądał bez mitów. Część 1 z 3
Było południe dnia 31 sierpnia, kiedy miała miejsce odprawa dowódców oddziałów WBK, podczas której przekazane zostały dokładne zadania nakazujące skierowanie się na nowe pozycje, które wedle przekazów przydzielono następująco:
- 21. p. uł. miał rozpoznawać na Krzepice i bronić zachodniego skraju Grodziska oraz przerwy leśnej na wschód od Wilkowiecka.
- IV batalion 84. pp. miał obsadzić południowo-zachodni skraj lasu Kłobuck i wspierać pozycje 21 pułku.
- 2. DAK obsadzony na polanie Mokra miał wspierać ogniem swych 75 mm dział pozycje 21 pułku i IV batalionu.
- Pociąg pancerny nr 53 „Śmiały”– patrolowanie odcinka od Miedźna do Kłobucka i wsparcie oddziałów Brygady.
- 19. p.uł. miał stanąć w rejonie Kamieńszczyzna-Leszczyny, skąd dozorować linię rzeki Liswarty na odcinku Danków-Zawady. Utrzymanie łączności z 30 DP.
- 12. p.uł. oraz 21 dyon pancerny jako odwód w rejonie Miedźna. 2 pułk strzelców konnych w rejonie Kołaczkowic.

Posiadając przydzielone zadania, poszczególne oddziały ruszyły w stronę nowych pozycji, które osiągano jednak nieraz dopiero w nocy z 31 na 1 września. Doprowadziło to m.in. do słabego przygotowania pozycji obronnych i dużego zmęczenia ludzi i koni. Na prawym skrzydle, na podejściach do Zawad wzdłuż rzeki Liswarty, rozwinął się 19. Pułk Ułanów siłami swych czterech szwadronów. Centralnie, na zachodniej ścianie lasu Nadleśnictwa Grodzisko oraz w przerwie leśnej na linii Wilkowiecko – Mokra III, rozwinięto 21. Pułk Ułanów, także siłami czterech szwadronów, później wzmocniony dodatkowo jednym szwadronem z 12. Pułku Ułanów (rozmieszczono go jako odwód w zabudowaniach Mokra III). Na południe od tych pozycji, w oparciu o południowo-zachodni skraj lasów, flankują co do szosy na Kłobuck, swe pozycje zajęły natomiast kompanie z IV batalionu 84. pułku piechoty. Na polanie Mokra, celem wsparcia 21. Pułki Ułanów i batalionu 84. Pułku Piechoty, pozycje ogniowe zajęło 12 armat 2. dak (1. bateria – Mokra II, 2. bateria – droga do przepustu kolejowego za Mokrą II, 3. bateria – wschodni skraj Mokrej III). Odwody brygady znajdowały się na tyłach 21. Pułku Ułanów, na wschodnim krańcu lasu, za linią kolejową, nieopodal wsi Miedźno i Kołaczkowice.

Celem rozpoznania sytuacji na przedpolu – granica państwa od zasadniczej pozycji brygady oddalona była bowiem tylko o 18 km – 21. Pułk Ułanów otrzymał zadanie wysłania podjazdów w kierunku zachodnim, w tym w rejon miasteczka Krzepice i wsi Starokrzepice. Zadanie to zrealizował pluton z 1. szwadronu. Jednocześnie poszczególne szwadrony obu pułków jazdy w pierwszym rzucie, z racji szerokich pasów odpowiedzialności, zajmowały swe pozycje w rozproszeniu, rozrzucone na dużej przestrzeni, mając ze sobą jedynie ewentualny kontakt ogniowy. Samej szosy prowadzącej przez Wilkowiecko ku Mokrej III, która była bramą do wielkiej leśnej polany, bronił tylko 4. szwadron 21. Pułku, wzmocniony plutonem ckm i trzema armatami ppanc, mający na prawym, północnym skrzydle wsparcie ogniowe jeszcze 2. szwadronu, także wzmocnionego plutonem ckm. Ostatnia armata ppanc pułku zajęła stanowiska przy 3. szwadronie i dwóch plutonach z 1. Szwadronu (miały one wedle rozkazu obsadzić wzgórze w Rębielicach Królewskich, co jednak finalnie uległo zmianie z nieznanych i nieudokumentowanych powodów), na północ od wjazdu na polanę, na północny-wschód od wsi Opatów na Wzgórzu Opatowskim. Szwadron ten wysunięty był przed linie własne najbardziej na zachód. Bardziej zwartą obronę zajmował natomiast na południu IV/84 batalion.
Bój pod Mokrą. O tym, jak on w rzeczywistości wyglądał bez mitów. Część 1 z 3
Tymczasem, w lasach po drugiej stronie granicy, do ataku przygotowywały się już oddziały wchodzące w skład dowodzonego przez gen. kawalerii Ericha Hoepnera XVI Korpusu Armijnego, który to zaś był częścią 10. Armii, którą dowodził gen. art. Walter von Reichenau. Skład XVI KA wyglądał zaś następująco: 1. Dywizja Pancerna, 4. Dywizja Pancerna (zastąpiła ona wstępnie przydzieloną 3. Dywizję Lekką), 14. Dywizja Piechoty, oraz 31. Dywizja Piechoty. Ponadto dla wsparcia XVI KA przydzielono również cztery dywizjony artylerii z kilku pułków  (łącznie 48 dział różnego kalibru), jeden dywizjon artylerii plot., eskadrę rozpoznawczą 2(H)/41, co zaś dodatkowo było wspierane przez specjalny związek taktyczny Luftwaffe, który dowodzony przez gen. mjr Wolframa von Richthofena posiadał m.in. bombowce Ju 87 Stuka (tzw. sztukasy), czy HS 123. Wszystkie te siły zostały podzielone pomiędzy dwa odcinki uderzeń, gdzie siły podporządkowane 1. DP miała nacierać w kierunku na Panki, zaś 4. DP na Krzepice, by dalej kierować się w stronę Częstochowy i Radomska.

Była 3:30, kiedy patrol kompanii Obrony Narodowej „Kłobuck” przejeżdżał przez miejscowość Podłęże Królewskie i do którego przekraczające granicę pierwsze niemieckie jednostki rozpoznawcze otworzyły ogień (warto się przy tym zatrzymać, bowiem wychodzi na to, że to jednak nie Westerplatte z godziną 4:45, wcześniejszy Tczew, czy Wieluń, ale właśnie Podłęże Królewskie pod Krzepicami, było miejscem, w którym rozpoczęła się II wojna światowa). Do polskich żołnierzy oddane zostały pierwsze strzały, jednak to 4:30 była momentem początku pełnej inwazji. To właśnie wtedy rozpoczął się zmasowany ostrzał artyleryjski bezbronnych Krzepic, po którym nadleciały bombowce, zrzucając dziesiątki bomb, które burzyły i podpalały kolejne zabudowania. W ciągu kilkunastu minut małe miasteczko zamieniło się w płonące rumowisko, z dziesiątkami ofiar wśród cywili. Wszystko to obserwował ppor. Józef Berezowski z 1 szwadronu 21 pułku ułanów, który ze swym podjazdem był pod Starokrzepicami. To właśnie on był świadkiem przekraczania granic pierwszych oddziałów wroga z 4. Dywizji Pancernej gen. Georga-Hansa Reinhardta (siłę pancerną dywizji stanowiła 5 Brygada Pancerna, w skład której wchodziły dwa pułki pancerne (panzer regiment) 35 i 36, w których łącznie były 357 czołgi). Nadjeżdżające motocykle od razu nakryte zostały ogniem ckm-ów z taczanek, jednak w obliczu znacznej przewagi ppor. Berezowski zadecydował o wycofaniu się wraz ze swym podjazdem. Granicę przekraczały motocykle, ciężarówki, czołgi i pojazdy opancerzone, które szybko ruszyły ku przeprawom na rzece Liswarta, które jednak w porę zostały wysadzone w powietrze przez polskich saperów z 7 Dywizji Piechoty. Wielka machina zatrzymała się tak szybko jak ruszyła. Na korzyść Niemców lato 1939 r. było wyjątkowo upalne, przez co poziom wód był niski, dzięki czemu rzekę mimo braku bliskich brodów mogły przekroczyć czołgi. Reszta oddziałów musiała czekać na zbudowanie przepraw, ale w tym czasie dziesiątki czołgów ruszyło do przodu. Pierwsze z żołnierzami na kadłubach dotarły do Krzepic, w których broniły się młode chłopaki (w większości 17-20 lat) z 3 Kompanii ON „Krzepice” – wchodzącej w skład Batalionu ON „Kłobuck”. Po krótkiej walce – ze stratami sięgającymi 50% stanu – polscy obrońcy pod naporem nieprzyjaciela opuścili zrujnowane w około 15-20% miasteczko. Była mniej więcej godz. 7:30.
Bój pod Mokrą. O tym, jak on w rzeczywistości wyglądał bez mitów. Część 1 z 3
Bój pod Mokrą. O tym, jak on w rzeczywistości wyglądał bez mitów. Część 1 z 3
W czasie, gdy Niemiecki atak przetaczał się przez Krzepice, rozpoczęły się również walki w sąsiednich miejscowościach, jednak gros sił ruszył szosą w kierunku miasta Kłobucka i prowadzącą dalej do Częstochowy. Droga ta jednak nie była łatwa, ponieważ po drodze niemieckie oddziały napotykały koleje przeszkody w postaci wysadzonych mostów i innych zapór. W tym czasie w stronę pozycji oddziałów WBK zmierzała już stale rosnąca fala uciekających ludzi, którzy pieszo, na koniach i furmankach taszczyli ze sobą dobytek i prowadzili żywy inwentarz. Za sobą zostawiali swój cały dobytek, nie wiedząc przy tym, czy będzie w ogóle do czego wracać. Wydarzenia tragiczne dla zwykłych ludzi, którzy uciekając kolumnami przed agresorem, byli niejednokrotnie ostrzeliwani przez panujące w powietrzu samoloty Luftwaffe. Tak wspominał te wydarzenia jeden z mieszkańców Opatowa:

„Ludność cywilna w pośpiechu wypędzała z zagród inwentarz żywy, konie, krowy i z naładowanymi wozami dobytku uciekała wszystkimi drogami w głąb kraju. Ja również załadowałem na wóz brata, pewną ilość żywności, mąki, kaszy i innych produktów. Sam zaś z żoną i dwuletnią córką uciekaliśmy rowerem przez Wilkowiecko i Mokre w kierunku wsi Łobodno. Gdy byliśmy tuż za Kłobuckiem widać było za nami w Mokrej, w stronę Miedźna, jak rozgorzała pierwsza wielka bitwa podjęta przez Polaków z armią hitlerowską. (…) Był to widok gorejącego piekła. Huk eksplodujących bomb i pocisków artyleryjskich był niemal ciągły, wydawało się, że trwa to bez końca. Ogień i smoliste chmury dymu zasłaniały pogodne niebo, a słońce miało teraz kształt czerwonego krążka. Uciekaliśmy zatłoczonymi przez ludzi i inwentarz drogami po jednej stronie, zaś po drugiej stronie szło w szyku bojowym polskie wojsko. (…) Samoloty niemieckie, co chwila przelatywały nad nami i obniżając się ostrzeliwały z karabinów maszynowych wojsko i ludność cywilną. W takich wypadkach ludzie, maskując się kryli gdzie tylko się dało.”

Tragiczniejszy los czekał jednak tych, którzy pozostali, bądź nie zdążyli uciec. Niemiecki najeźdźca, rozpoczynając wojnę totalną, nie oszczędzał bezbronnych, bowiem miały już wtedy miejsce pierwsze masowe mordy polskiej ludności cywilnej. Najtragiczniejsze wydarzenia dotknęły przygraniczne Parzymiechy i Zimnowodę, gdzie Niemcy wymordowali ponad 100 osób, przy czym hitlerowscy zbrodniarze nie oszczędzali również kobiet i dzieci. Mordy te spowodowane były m.in. rozpętaną przez dowództwo w oddziałach niemieckich psychozą wkroczenia na obcy teren, gdzie oprócz wojsk nieprzyjaciela żołnierze Wermachtu spodziewać się mieli działań partyzanckich ze strony również zwykłej ludności cywilnej… To wszystko doprowadziło do strzelania do bezbronnych osób, w których agresorzy widzieli potencjalnych partyzantów, a przynajmniej tak to tłumaczono…
Niemieckie czołgi z 4. Dywizji, a dokładniej z I batalionu 36. pr., kierowały się dalej na wschód, by natrafić na kolejną przeszkodę w postaci wysadzonego mostu na rzece Opatówka (m.in. na mapach google nazwana błędnie jako „Gumianka”, lub „Górnianka”) w miejscowości Opatów. Szybkie przekroczenie jej było uniemożliwione podmokłymi łąkami po obydwu stronach szosy, co znów zatrzymało całą kolumnę zmierzającą na Kłobuck. Dziś ciężko jest sobie wyobrazić taką możliwość patrząc na płytką i wąską rzeczułkę. W tamtym czasie Opatówka wiła się jednak licznymi „odnogami”, łąki w bliskim jej sąsiedztwie były małymi grzęzawiskami, co tylko wzmagało się czym dalej w stronę Witocina, na którego końcu znajdował się młyn wodny, który był główną przyczyną spiętrzenia wody. Przeprawa na szosie była jednak szybko przez Niemców naprawiana przy wykorzystaniu wrót z okolicznych stodół.
Bój pod Mokrą. O tym, jak on w rzeczywistości wyglądał bez mitów. Część 1 z 3
W tym czasie, gdy główne siły utknęły na drodze Krzepice-Kłobuck, część czołgów ruszyła od strony Krzepic przez miejscowość Iwanowice Duże, by następnie skierować się przez środek Opatowa dalej na wieś Wilkowiecko, co jednak szybko zostało uniemożliwione, przez jedną z polskich placówek na wzgórzu 263 zwanym Górą Opatowską, na którym swój posterunek miał 3 szwadron i dwa plutony z 1 szwadronu 21 pułku ułanów, którymi dowodził rtm. Bolesław Deszert. Jadącą kolumnę rozpoznawczą niemieckich czołgów trafił skuteczny ostrzał ze znajdującego się na wzniesieniu działka 37 mm Bofors (najpewniej znajdowało się około 30-40 metrów na południe od największej skałki), czego efektem było unieruchomienie jednego czołgu – pierwszego podczas II wojny światowej. Niemcy musieli się wycofać holując uszkodzony pojazd, a już chwilę potem na odsłonięte wzgórze spadły pierwsze bomby.

Trzeba przy tej okazji wspomnieć o tym, jak w rzeczywistości walczyli ułani. Do dziś często powiela się bowiem stereotyp polskich ułanów, którzy z szablami w dłoniach mieli atakować niemieckie jednostki, co jednak poza kilkoma epizodami w trakcie całej Kampanii Polskiej (co często nie było zamierzone, tylko było efektem przypadku), nie miało praktycznie miejsca. Faktem jest, że polscy ułani do walki ulegali „spieszeniu” i walczyli jak zwyczajny oddział piechoty. Konie ułanom służyły głównie do sprawnego przemieszkania się, często w trudnych warunkach terenowych. W momencie spieszenia oddziału, konie zabierane były przez tzw. koniowodnych, na których – zależnie od decyzji dowódcy – przypadały 2-3 konie. Znajdujące się w bezpiecznej odległości zwierzęta, w razie potrzeby miały zostać przez koniowodnych szybko przyprowadzane, by przemieścić się w inne miejsce. Oddziały ułanów nie walczyły też tylko przy użyciu karabinków, szabel i stereotypowych lanc (te służyły tylko na paradach), bowiem na ich wyposażenie składało się odpowiednie uzbrojenie, które nie miało utrudniać ich mobilności. I tak, typowy pułk ułanów wyposażony był w: 450 karabinki, 20 rkm-y, 12 ckm-y, 16 karabiny ppanc., 4 działa ppanc. 37 mm. (czyli wypadało po jednym na szwadron).

Powróćmy jednak na szosę prowadzącą w kierunku Częstochowy. Było trochę po godzinie 8:00 rano, gdy nastąpić miało również uderzenie na pozycję IV Batalionu z 84. Pułku Strzelców Poleskich, którzy obsadzali lasy w okolicach Brodów Malina i wzgórze 252, z którego mieli widok na miejscowość Waleńczów. Obrońcy najpierw odgonić mieli nieśmiało poruszające się niemieckie patrole, by następnie ogniem swych, jak i dział 2. DAK-u, odeprzeć natarcie czołgów (dzisiejsze badania zaprzeczają jednak takiemu wydarzeniu). Niemcy zatrzymani na północ przez obsadę wzgórza 263, a teraz niżej na południe za Waleńczowem, postanowili uderzyć pomiędzy rozpoznanymi placówkami, kierując się tym samym nieświadomie na główne pozycje WBK w przerwie leśnej prowadzącej na polanę, na której znajdowały się miejscowości Mokra I, Mokra II i Mokra III.

Wyprowadzony atak w sile ok. 20 maszyn 36. pr. natrafił na opór 2 i 4 szwadronu z 21. pułku ułanów, które wsparte wstrzelanymi w teren działami 2. DAK-u, z łatwością odparły lekkie czołgi 4. Dywizji Pancernej, z których kilka miało pozostać unieruchomionych na przedpolu (podawane są różne liczby od 5 do 13). To pierwsze zwycięstwo, które ze strony polskiej było natarciem, w rzeczywistości było tylko rozpoznaniem terenu, po którym nadszedł czas bombardowań przez bombowce Henschel Hs 123, a także ostrzał artyleryjski dokonany m.in. przez haubice 105 mm, które Niemcy podciągnąć mieli pod miejscowość Iwanowice Duże. Celem zmasowanych ataków były rozpoznane placówki, jak te m.in. w Opatowie na wzgórzu 263, czy w przerwie leśnej.


Kolejne części do znalezienia na moim profilu
Bój pod Mokrą. O tym, jak on w rzeczywistości wyglądał bez mitów. Część 1 z 3
Bój pod Mokrą. O tym, jak on w rzeczywistości wyglądał bez mitów. Część 1 z 3
Bój pod Mokrą. O tym, jak on w rzeczywistości wyglądał bez mitów. Część 1 z 3
Bibliografia:
Kamiński J., Od konia i armaty do spadochronu, Warszawa 1980.
Kurus A., Czołgi na przedmieściach. 7 Dywizja Piechoty w obronie Częstochowy 1-3 września 1939 roku, Oświęcim 2015.
Pokorny S., Czołgi pod Mokrą, Warszawa 1980.
Polskie siły zbrojne w drugiej wojnie światowej, t. 1: Kampania wrześniowa, Londyn 1962.
Rudy K., Mokra – podwójny mit, „Technika Wojskowa – Historia” 2019, nr 5, s. 4-19.
Rudy K., Jeszcze raz o bitwie pod Mokrą, „Technika Wojskowa – Historia” 2020, nr 1, s. 54-56.
Tym J.S., Mokra – polemika w sprawie mitów, „Technika Wojskowa – Historia” 2020, nr 1, s. 48-53.
Wesołowski A., Tym J.S., Mokra Działoszyn 1939. Działania wielkich jednostek Grupy Operacyjnej „Piotrków” w pierwszych dniach kampanii 1939 roku, Warszawa 2014.
Wilczkowski A., Anatomia Boju. Wołyńska Brygada Kawalerii pod Mokrą 1 września 1939, Łódź 1992.
Wojciechowski J.S., 12 Pułk Ułanów Podolskich, Pruszków 2003.
Wojciechowski J.S., 19 Pułk Ułanów Wołyńskich, Pruszków 2011.
Wojciechowski J.S., 21 Pułk Ułanów Nadwiślańskich, Pruszków 2003.
Zarzycki P., 2 Dywizjon Artylerii Konnej, Pruszków 2000.
Zawilski A., Bitwy polskiego września, Kraków 2019.
Zgórniak M., Europa w przededniu wojny. Sytuacja militarna w latach 1938-1939, Kraków
1993.
Obrazek zwinięty kliknij aby rozwinąć ▼
7
Bój pod Mokrą. O tym, jak w rzeczywistości wyglądał bez mitów.  Część 2 z 3.
Część 1 do znalezienia na moim profilu


I teraz przy tym należy wprowadzić znów kolejną dygresję. Chodzi mianowicie o niemiecką piechotę. Czy atakowała ona wraz z czołgami? Odpowiedź brzmi – nie wszędzie. Wynikało to z tego, że piechota wraz z samochodami transportowymi zatrzymana została na początku na przeprawach przez Liswartę, a także na rzekach Pankówka i Opatówka. Taki stan rzeczy doprowadził, do niebrania przez nią udziału w walkach z WBK we wszystkich miejscach. Z całą pewnością w pierwszych godzinach ataki m.in. na Krzepice, przypuściły czołgi i nieliczna piechota, która przeprawić się mogła na pancerzach pojazdów, jednak taki stan rzeczy nie mógł trwać przez cały czas trwania boju. Oczywiście, jeśli dały radę przeprawić się czołgi, to zrobiły to z czasem również transportery opancerzone, a wraz z budowaniem kolejnych przepraw robiły to kolejne jednostki, w tym samochody i artyleria. Gdzie więc byli ci, którzy przeprawili się przez Liswartę? Mówiąc wprost – stali w korku. Spowodowane było to tym, że wraz z przeprawieniem się kolejnych jednostek z 4. Dywizji Pancernej, z powodu dużego natłoku na szosie, setki pojazdów utykało w zatorach, które wyminąć mogły tylko czołgi, dla których utwardzone drogi nie były niezbędne do kontynuowania dalszego marszu. To wszystko doprowadziło do niemożności wykorzystania oddziałów piechoty w każdym miejscu, co oczywiście nie oznacza, że wszystkie walki 4. DP odbywały się tego dnia bez jej udziału. Przykładem tego, były działania niemieckich oddziałów m.in. okolicach wsi Danków, czy dalej pod Kamieńszczyzną i Leszczynami, gdzie znajdował się polski 19. Pułk Ułanów.

Podczas, gdy Niemcy rozpoczęli swój zakorkowany marsz szosą w kierunku na Kłobuck, a pod Mokrą miały miejsce pierwsze walki ze szwadronami 21. Pułku Ułanów, w tym samym czasie Niemcy posuwali się również w kierunku Dankowa. Nadjeżdżające motocykle z 7 oddziału rozpoznawczego przywitał ogniem pluton TKS-ów, który jednak wycofał się widząc nadciągające transportery opancerzone, a także kilka czołgów, z którymi 3 małe polskie tankietki nie miały większych szans. Samego Dankowa bronił oddział OW „Danków” oraz pluton z 4 szwadronu i pluton kolarzy z 19 Pułku Ułanów. W tym samym czasie ze wsi Iwanowice Duże wyruszył na przełaj przez pola I batalion 12 Pułk Strzelców Zmotoryzowanych, który odciął swym manewrem drogę odwrotu dla cofających się spod Dankowa polskich oddziału, które odrzucone zostały za rzekę Liswartę do Rębielic Szlacheckich, które to zaś znajdowały się już w pasie działań polskiej 30 Dywizji Piechoty. Wszystko to miało miejsce około godziny 10:00.
Bój pod Mokrą. O tym, jak w rzeczywistości wyglądał bez mitów.  Część 2 z 3.
Wróćmy na szosę Krzepice-Kłobuck i Polanę do czasu bombardowania i ostrzału. Sytuacja spod Dankowa zaalarmowała płk. Filipowicza, a zarazem ostatecznie udowodniła podejrzenie, że nacierający przeciwnik będzie chciał uderzać nie bezpośrednio na Kłobuck, ale kieruje się głównie na pozycje 21 p.uł. Podjęta jest tym samym decyzja o skierowaniu odwodowego 12 p.uł. na wschodni skraj polany Mokra, by ten wsparł swymi siłami obronę, głównie koncentrując się w rejonie przepustu kolejowego. W międzyczasie pozycje ułanów są „obficie” ostrzeliwane i bombardowane, co doprowadza m.in. do strat w koniach, bowiem część bomb zrzucana jest na las Grodzisko, w którym zwierzęta te oczekują na spieszonych ułanów. Była godzina 10:00 (według części polskich źródeł 9:30, a według niemieckich 12:00), gdy rtm. Deszert ze swej skalnej reduty na Wzgórzu Opatowskim zameldował do dowódcy o ponownym większym ruchu niemieckich czołgów – a dokładniej około 30, które ewidentnie przygotowywać się miały do kolejnego uderzenia, na które nie było długo trzeba czekać.

Atak wyprowadzony przez I batalion 36. Panzer Regiment ze wsi Wilkowiecko wjechał na pozycje 4 szwadronu 21 p.uł., by dosłownie się przez nie – mówiąc wprost – przetoczyć. Ułani dowodzeni przez por. Karola Ludwika Kantora, mimo wsparcia uzbrojeniem 2 szwadronu posiadali do obrony jedynie tylko dwa działka 37 mm oraz ok. 6 karabinów wz. 35, przez co nie mieli oni większych szans z kilkudziesięcioma czołgami. Przeciwnik wjechał w zabudowania Mokrej III, a także Mokrej II, uderzając tym samym centralnie na stanowiska 2 DAK-u. Polskie obsługi dział rozpoczęły ostrzał „na wprost”. Zapanował przy tym istny kocioł. Atakujące czołgi poruszały się między płonącymi gęstymi zabudowaniami dwóch wsi, wjeżdżając przy tym pod lufy polskich dział 75 mm, których obsługi broniły się wszystkim, czym tylko miały. Niemcy przy znikomej widoczności prowadzili ostrzał prawie na ślepo, co jednak doprowadzało do stale powiększających się strat wśród ułanów, głównie z 1 baterii 2 DAK-u w Mokrej II, która została osłabiona m.in. w wyniku zniszczenia jednego działa 75 mm. Polacy nie pozostawali jednak dłużni, bowiem wśród zabudowań, jak i na polach w płomieniach, bądź po prostu unieruchomione stawały kolejne nacierające czołgi, co jednak nie zatrzymywało dalszego ich napierania, przez co zagrożone były pozycje również 2 i 3 baterii. W obliczu coraz cięższej sytuacji, do walki przyłącza się w pewnym momencie pociąg pancerny „Śmiały”, który nadjechał od strony stacji Miedźno. Stalowy kolos na szynach otworzył ogień z dwóch haubic 100 mm, oraz dwóch dział 75 mm, co całkowicie załamało niemiecki atak. Pozbawione wsparcia piechoty czołgi, rażone ze wszystkich stron pociskami dział 37 mm, 75 mm, 100 mm, a także karabinów ppanc. wz. 35, ustąpiły, wycofując się w stronę Wilkowiecka.
Bój pod Mokrą. O tym, jak w rzeczywistości wyglądał bez mitów.  Część 2 z 3.
W polskich relacjach i wspomnieniach z walk pojawia się epizod dotyczący rzekomego ataku pododdziałów niemieckiego 12. pułku piechoty z 31. Dywizji Piechoty na pozycje IV batalionu 84. pułku strzelców podolskich. Należy jednak zaznaczyć, że analiza dokumentów niemieckich wskazuje, iż 12. pułk piechoty od godziny 7:45 pozostawał unieruchomiony w rejonie Kukowa i nie mógł w tym czasie prowadzić działań zaczepnych na opisywanym odcinku.

Według wspomnień polskich atakowane miały być pozycje IV batalionu 84. psp., na które uderzyć miały pododdziały niemieckiego 12. pułku piechoty. Niemieccy żołnierze mieli dotrzeć w rejon Waleńczowa oraz Brodów-Maliny na ciężarówkach i transporterach opancerzonych, które stały się idealnym celem dla polskich działek przeciwpancernych i karabinów maszynowych. Skuteczny ostrzał nie doprowadził jednak – według tych relacji – do wycofania się przeciwnika, który przypuścił szturm, wdzierając się nawet na pozycje 12. kompanii batalionu. Sytuacja miała przybrać dramatyczny obrót: część polskich żołnierzy nie wytrzymała napięcia, opuszczając okopy i cofając się na tyły, szerząc przy tym alarmistyczne informacje o rzekomym całkowitym przełamaniu obrony batalionu. Wśród uciekających miał znaleźć się m.in. lekarz 12. kompanii. Kryzys został – według relacji – opanowany przez dowódcę kompanii, kpt. S. Radajewicza, który poderwał żołnierzy do kontrataku na bagnety. Natarcie to miało przynieść Niemcom znaczne straty i doprowadzić do ich całkowitego wyparcia z polskich pozycji, a na przedpolu miały pozostać zniszczone ciężarówki oraz ciała poległych żołnierzy niemieckich.
Bój pod Mokrą. O tym, jak w rzeczywistości wyglądał bez mitów.  Część 2 z 3.
W czasie, gdy niemiecka artyleria i lotnictwo bombardowało pozycje 21 Pułku Ułanów, na pozycje 19 Pułku wyprowadzone są przez I batalion 12 Pułk Strzelców Zmotoryzowanych dwa natarcia – pierwsze na miejscowość Leszczyna, gdzie stał 2 szwadron 19 p.uł. (dowodzony przez rtm. Jerzego Wiszniowskiego), oraz na miejscowość Kamieńszczyzna, gdzie swoją placówkę miały pozostałe dwa plutony 4 szwadronu 19 p.uł. Oba natarcia zostały skutecznie odparte (Niemcy tracą kilka ciężarówek, a kilka czołgów zostaje uszkodzonych), przy czym pod Kamieńszczyzną dochodzi do polskiego ataku „na bagnety”, co powiększa straty niemieckiej piechoty, która wcześniej została ostrzelana z broni maszynowej. Po tych wydarzeniach, w obawie przed kolejnymi wzmocnionymi natarciami dowódca 4 szwadronu 19 p.uł. por. W. Gumiński podjął decyzję o opuszczeniu swych stanowisk i skierował się do m. Leszczyny, co jednak przy jednoczesnym nieobsadzeniu wzgórza w miejscowości Rębielice Królewskie otwarło drogę dla niemieckich oddziałów, które tym samym mogły udać się w kierunku linii kolejowej i dalej na miejscowość Izbiska i Miedźno, by tym samym wejść na tyły całej Brygady. Było około godziny 12:00, gdy do dowódcy 19 p.uł. doszedł rozkaz od płk. Filipowicza, który nakazywał przejście w kierunku miejscowości Borowa (znajduję się ona w okolicach Miedźna), obsadzając przy tym przejście nad torami kolejowymi w okolicach m. Izbiska. Rozkaz ten był jednak ciężki do zrealizowania, bowiem na drodze Pułku znajdowały się już wdzierające się przez lukę do lasu Grodzisko oddziały niemieckie. Wyjście było tylko jedne, a mianowicie drogę „trzeba było sobie wyrąbać”, a do tego celu wyznaczone były jeszcze niewalczące dotychczas szwadrony 1 i 3, które pod dowództwem rtm. Antoniego Skiby (dowódcy 1 szwadronu), uderzyć miały w szyku konnym. Jako ich ubezpieczenie pozostawiono II pluton ze szwadronu ciężkich karabinów maszynowych 19 Pułku dowodzony przez por. S. Rżanka, który obsadził opuszczane przez ułanów 1 szwadronu przeprawę na Liswarcie w okolicach Popowa. Kilkuset polskich ułanów galopem przejechać musiało około 2 km odcinek po odsłoniętym terenie, by następnie wjechać w las i dosłownie „wpaść” na niczego niespodziewających się Niemców, którzy z racji postoju rozeszli się po lesie. Zapanowała prawdziwa panika, która jednak nie zakończyła się walką, bowiem polscy ułani skupieni byli na przedarciu się ku nowym pozycjom, natomiast Niemcy po prostu w szaleńczym strachu i rozgardiaszu próbowali ratować skórę wskakując do ciężarówek i na motocykle, nie myśląc przy tym o oddawaniu strzałów. Nastąpiła kotłowanina, podczas której agresorzy zaczęli uciekać w kierunku zachodnim, ale i wschodnim, za którymi to podążył 3 szwadron (por. Stanisław Górecki). 1 szwadron pod dowództwem rtm. Skiby po zajęciu znajdującej się w pobliżu torów leśniczówki, rozpoczął walkę w lesie Grodzisko. W międzyczasie 2 i 4 szwadron 19 p.uł. przez wieś Władysławów przemieścił się na nowe pozycje.

Podczas, gdy na prawym skrzydle WBK 19 p.uł. ścierał się z niemieckimi czołgami i piechotą, to na polanie Mokra Niemcy wycofywali się ostrzeliwani przez pociąg i trzy baterie 2 DAK-u. Nastąpiła po tym – od około 11:00 – godzinna przerwa, którą dwie strony wykorzystywały na odbudowanie zdolności bojowej. O ile Niemcy spokojnie przegrupowali siły, zatankowali czołgi, a same załogi miały chwilę wytchnienia, o tyle polscy ułani wzmacniali stanowiska i dostarczali do baterii amunicję pod stałym ogniem niemieckiej artylerii. Sama sytuacja na polanie nie była absolutnie pozytywna – wszystkie baterie 2 DAK-u poniosły pierwsze straty, a 21 p. uł. był mocno skrwawiony.
Bój pod Mokrą. O tym, jak w rzeczywistości wyglądał bez mitów.  Część 2 z 3.
Była około godz. 12:00, gdy nastąpił ponowny ruch niemieckich czołgów, których tym razem zebrano ok. 100. I ponownie, jako pierwsi dostrzegli je ułani ze Wzgórza Opatowskiego (wedle części przekazów rtm. Deszert miał wycofać się już z niego ok. godz. 10:00, czemu zaprzeczają jednak m.in. wspomnienia). W momencie, gdy niemieckie czołgi z 35. Panzer Regiment ruszyły przez Wilkowiecko na pozycje 2 i 4 szwadronu 21. p.uł., do ataku przystąpić również miała nieliczna niemiecka piechota z II batalionu 12 Pułku Strzelców Zmotoryzowanych, których zadaniem było opanowanie „skalnej reduty” ułanów z 3 szwadronu. Polscy żołnierze, mimo posiadania jedynie dwóch ckm-ów zdjętych z taczanek, wspomnianego jednego działka 37 mm oraz kilku rkm-ów, skutecznie nakryli ogniem atakujących piechurów, którzy bez jakiegokolwiek powodzenia próbowali choćby zbliżyć się do pozycji ułanów. Po wycofaniu się Niemców, na Wzgórze spadł ponowny ostrzał, który nie mógł jednak zagrozić ukrytym w licznych wyrobiskach Polakom. Nie widząc sensu dalszego obsadzania pozycji rtm. Deszert podjął decyzję o wycofaniu się. Po wezwaniu koniowodnych wystrzałem z rakietnicy, 3 szwadron i dwa plutony 1 szwadronu wycofały się bez popłochu ze Wzgórza, kierując się przy tym na nową pozycję w rejonie wzniesieniu nr 236, znajdującego się w pobliżu Popowic. Wydarzenie to, tj. atak niemieckiej piechoty na Wzgórze, wzbudza jednak pewne wątpliwości. O ile, według polskich przekazów faktycznie miało ono miejsce, o tyle nie znajduje potwierdzenia w niemieckich dokumentach, według których samo Wzgórze miało być już zdobyte znacznie wcześniej przez czołgi (dokumentom niemieckim przeczą natomiast wspomnienia starszych ludzi, z którymi miałem okazję rozmawiać).

W czasie, gdy atakowana była ostatnia wysunięta placówka WBK w Opatowie, uderzenie spadło na pozycje 4 szwadronu, który dalej bronił wstępu na polanę. Polscy ułani, nie mając absolutnie żadnych szans w starciu z ok. 100 opancerzonymi pojazdami – zapobiegając całkowitemu unicestwieniu – wycofali się do lasów na północ i południe od sowich dotychczasowych pozycji. Trochę na północ, przy wejściu na polanę walczy osłabiony 2 szwadron por. Sobańskiego, który pozbawiony działka próbuje zatrzymać czołgi, strzelając z ckm-ów i rusznic. Pod naporem ulega i on, a tym samym prawie setka czołgów dosłownie wlała się na polanę, ponownie wprost na pozycje 2 DAK-u. Prowadząc ostrzał ze swych 75 mm dział, Polscy ułani utrzymywali swe pozycje. Trafiani i rozrywani pociskami z karabinów i działek czołgów polscy żołnierze konali przy swoich armatach, a ich miejsce zastępowali kolejni. Donoszona z jaszczy amunicja błyskawicznie topniała, jednak na przedpolu każdej z baterii przybywało kolejnych unieruchomionych pojazdów, jednak tych wciąż atakujących było zdecydowanie za dużo. Dodatkowo kolejne czołgi zaczęły wdzierać się na polanę od strony wsi Mokra I, które jednak błyskawicznie powstrzymał celny ogień 1 baterii kpt. Sokołowskiego.
Bój pod Mokrą. O tym, jak w rzeczywistości wyglądał bez mitów.  Część 2 z 3.
Do ciekawego, a zarazem tragicznego wydarzenia doszło w międzyczasie trochę na północ od wsi Mokra III. W momencie, gdy ostatnie oddziały 21 p.uł. broniły wejścia na polanę, decyzją płk. Filipowicza wysłany został dowodzony przez rtm. Jerzego Hollaka 3 szwadron z 12 p.uł., który dodatkowo wzmocniony plutonem ciężkich karabinów maszynowych i 2 działkami, miał wzmocnić słabnącą obronę. Odsiecz gnających przez pola ułanów była jednak spóźniona, co doprowadziło do krytycznej sytuacji, która stała się zarazem źródłem późniejszej niemieckiej propagandy, która jest powielana złośliwie do dziś. Mianowicie, poruszające się galopem patrole szwadronu wpadły centralnie na wyjeżdżające z zabudowań Mokrej III niemieckie czołgi, co wyglądać mogło na szarże, czym jednak w istocie nie było. Konie przemieszały się z czołgami, które natychmiast otwarły ogień. Postrzelone konie zwalały się z kwikiem na ziemię, a wraz z nimi ułani, którzy ginęli od kul i pod gąsienicami czołgów. Zaskoczeni nagłym spotkaniem czołgów Polacy wykonali jednak błyskawiczny odskok dalej na północ do lasu Grodzisko. W tym czasie, dzięki natychmiastowej reakcji rtm. Hollaka poruszająca się nieco w tyle reszta szwadronu dosłownie wpadła w płonące zabudowania Mokrej III, w której ułani ulegli spieszeniu i podjęli walkę z nadciągającymi czołgami, w trakcie której zniszczone ma być jedno z dwóch działek. Gdy nadarza się okazja, rtm. Hollak podejmuje jednak decyzję o przeskoku na południowo-zachodni skraj wsi Mokra II, w której to decyduje się wesprzeć osamotnioną i wykrwawioną 1 baterię 2. DAK-u. Obsadzając zabudowania decyduje się dodatkowo odesłać najbardziej narażone podczas walki konie szwadronu, które tabunem prowadzone są przez koniowodnych za nasyp kolejowy. Moment na wycofanie wierzchowców okazał się jednak zgubny dla części z nich, bowiem tabun w okolicach szkoły dostał się pod ogień czołgów, dla których te duże zwierzęta były idealnym celem. Wiele koni padło od razu, część dogorywała przez kolejne godziny, jednak większość z nich została wprowadzona w las przez umiejętnie komenderującego koniowodnymi st. wachmistrza Babczyńskiego.

Niemieckie czołgi, koncentrując swe uderzenie przez Mokrą III stale parły na pozycje pozostałych dwóch baterii 2. DAK-u, przy czym najbardziej koncentrowały się na drugiej, która obsadzała sad należący do gospodarza Sekuły. Baterie nie miały takiej siły, by przyjąć na siebie całe uderzenie, w wyniku czego czołgi zaczęły się niebezpiecznie zbliżać do wizjery lasu. Do walki włączały się zatem kolejne działka 1 i 2 szwadronu 12 p.uł., a także ponownie pociąg „Śmiały”, który swymi haubicami dosłownie „podrzucał” w powietrze trafione niemieckie czołgi. Szczęścia w natarciu nie miały również niemieckie wozy uderzające w okolicach Mokrej I, które powstrzymywane były nie tylko wspomnianym wcześniej ogniem 1 baterii, ale i siłami wycofujących się wcześniej resztek 21 p.uł., które obsadziły wraz ze swym dowódcą ppłk. Rostwo-Suskim skraj lasu, tworząc tym samym przedłużenie na północ stanowisk 12 p.uł. Na „obsadę” tego skrawka składało się to, co pozostało z 2 i 4 szwadronu, a także cały 3 i dwa plutony 1-szego, które rtm. Deszert przyprowadził z drugiej ich pozycji na wzgórzu 236. Wykrwawieni i pozbawieni większości sprzętu ułani biją w nadjeżdżające czołgi z plus-minus tylko dwóch działek i kilku rusznic, co jednak przyczynia się do powiększenia strat „szkopów”. W obliczu braku wsparcia piechoty i powiększających się strat, niemiecki atak całkowicie się załamał i 35. Panzer Regiment wycofał się w kierunku Wilkowiecka, pozostawiając za sobą około 20 unieruchomionych maszyn, ale i wielu zabitych ułanów, koni, dwa polskie działa 75 mm z 2 baterii oraz kilka działek 37 mm.
Bój pod Mokrą. O tym, jak w rzeczywistości wyglądał bez mitów.  Część 2 z 3.
Podczas, gdy niemieckie wozy nacierały na pozycje ułanów na Polanie, znajdujący się na południe IV batalion 84. psp. nie miał wiele do roboty. Jedynym większym incydentem miało być pojawienie się niemieckiego patrolu złożonego z trzech transporterów opancerzonych, kilku motocykli i konnych z 12. pp. Do przeciwników otwarto ogień, w wyniku którego miał zostać uszkodzony jeden z transporterów. Niemcy wycofali się i nie podejmowali już żadnych działań na tym odcinku do końca dnia.

Na szosie na Kłobuck panował więc względny spokój, który nastał również i na Polanie Mokra po zakończonym natarciu, a był on tylko lekko zakłócany w dalszym ciągu prowadzonym niecelnym ostrzałem artyleryjskim, który jednak nie przeszkodził w porządkowaniu stanowisk. Na pozycje trzech baterii dowożono amunicję, a z pola boju ściągano licznych rannych, którzy pojękując i modląc się byli powoli odwożeni do punktów opatrunkowych za linią kolejową. Było około godz. 14:00, gdy do dowódcy pociągu „Śmiały” kpt. Malinowskiego dociera rozkaz udania się w okolice Zawad, by wesprzeć ogniem walczące oddziały 19. p.uł., skąd dochodzić miały alarmujące informacje o pojawieniu się czołgów wroga. Stalowy kolos ruszył z wolna w kierunku nowego obszaru działania, jednak po dotarciu w rejon Liswarty stwierdzono tylko obecność wycofujących się dalej jeszcze spod Dankowa polskich TKS-ów.

Ciąg dalszy w Części 3
Bój pod Mokrą. O tym, jak w rzeczywistości wyglądał bez mitów.  Część 2 z 3.
Bibliografia:
Kamiński J., Od konia i armaty do spadochronu, Warszawa 1980.
Kurus A., Czołgi na przedmieściach. 7 Dywizja Piechoty w obronie Częstochowy 1-3 września 1939 roku, Oświęcim 2015.
Pokorny S., Czołgi pod Mokrą, Warszawa 1980.
Polskie siły zbrojne w drugiej wojnie światowej, t. 1: Kampania wrześniowa, Londyn 1962.
Rudy K., Mokra – podwójny mit, „Technika Wojskowa – Historia” 2019, nr 5, s. 4-19.
Rudy K., Jeszcze raz o bitwie pod Mokrą, „Technika Wojskowa – Historia” 2020, nr 1, s. 54-56.
Tym J.S., Mokra – polemika w sprawie mitów, „Technika Wojskowa – Historia” 2020, nr 1, s. 48-53.
Wesołowski A., Tym J.S., Mokra Działoszyn 1939. Działania wielkich jednostek Grupy Operacyjnej „Piotrków” w pierwszych dniach kampanii 1939 roku, Warszawa 2014.
Wilczkowski A., Anatomia Boju. Wołyńska Brygada Kawalerii pod Mokrą 1 września 1939, Łódź 1992.
Wojciechowski J.S., 12 Pułk Ułanów Podolskich, Pruszków 2003.
Wojciechowski J.S., 19 Pułk Ułanów Wołyńskich, Pruszków 2011.
Wojciechowski J.S., 21 Pułk Ułanów Nadwiślańskich, Pruszków 2003.
Zarzycki P., 2 Dywizjon Artylerii Konnej, Pruszków 2000.
Zawilski A., Bitwy polskiego września, Kraków 2019.
Zgórniak M., Europa w przededniu wojny. Sytuacja militarna w latach 1938-1939, Kraków
1993.
Obrazek zwinięty kliknij aby rozwinąć ▼
84
Mit historyczny
Mit historyczny
Jeden z największych mitów historycznych. Wiele osób twierdzi, że Napoleon został pokonany w Rosji przez zimę. Jest to najzwyklejsze kłamstwo. Blisko 3/4 sił Wielkiej Armii zostało rozbite w letniej ofensywie (końcówka czerwca - wrzesień). Główne przyczyny to nie bitwy ale choroby, głód, upał i dezercja. W półtora miesiąca od rozpoczęcia inwazji Napoleon utracił blisko 50% stanu siły ofensywnej. Wcześniejsze mrozy i śnieg sięgły Wielką Armię podczad ODWROTU. Sam odwrót rozpoczął się 19 października, a zakończył się 14 grudnia kiedy to ostatnie oddziały tylnej straży wkroczyły na teren Księstwa Warszawskiego. Było to daleko od astronomicznej zimy. W tym okresie rozpoczęcia odwrotu kampania już była dawno przegrana i zima nie miała nic z tym wspólnego. Samo zdobycie Moskwy też nie było nigdy założeniem początkowym. Napoleon chciał rozbić armie rosyjskie na terenie dzisiejszej Białorusi. Rosjanie przyjęli taktykę spalonej ziemii i wycofywali się w głąb terytorium.  Napoleon który często lekceważyl wrogów zagalopował się i mógł odwołać kampanię już pod Smoleńskiem. Niestey dla niego do końca wierzył, że rozbije Rosjan w walnej bitwie i oni zaoferuja pokój. Do tego nigdy nie doszło, a jeden z najbardziej niesławnych odwrótów w historii osłabił całkowicie Grande Armee.
Obrazek zwinięty kliknij aby rozwinąć ▼
0.1095130443573