Kapitalizm renty zamiast kapitalizmu pracy?
Klasyczna myśl ekonomiczna była w tej kwestii bezlitosna. Bogactwo społeczeństwa ma brać się z pracy, wytwarzania dóbr i inwestowania nadwyżek w rozwój produktywności. Adam Smith krytykował dochody wynikające wyłącznie z posiadania, a Thorstein Veblen nazwał ich beneficjentów wprost: klasą próżniaczą. Dziś ta diagnoza brzmi zaskakująco aktualnie.
Współczesna gospodarka coraz częściej nagradza nie innowacyjność ani przedsiębiorczość, lecz rentę, tj. dochód czerpany z kontroli nad zasobem o ograniczonej podaży. Najbardziej jaskrawym przykładem jest rynek mieszkaniowy. Mieszkania przestały być dobrem użytkowym, a stały się aktywem spekulacyjnym. Kapitał, zamiast finansować rozwój firm i technologii, lokuje się w nieruchomościach, podbijając ceny i czynsze. Efekt jest prosty: pracujący finansują rentierów, nie otrzymując w zamian wzrostu zdolności produkcyjnej gospodarki.
Równolegle utrwala się model konkurencyjności oparty nie na innowacjach, lecz na taniej sile roboczej. Inwestycje w automatyzację, badania i rozwój są odkładane, bo łatwiej utrzymać marże poprzez niskie płace i presję kosztową. W krajach peryferyjnych prowadzi to do trwałego utknięcia w niskomarżowej produkcji i logistyce, często na rzecz zagranicznych podmiotów.
Dopełnieniem obrazu jest transfer zysków za granicę. Opłaty licencyjne, „doradztwo strategiczne” czy prawa do znaków towarowych pozwalają formalnie wykazywać straty lokalnych spółek i minimalizować CIT. Państwo ponosi koszty infrastruktury i edukacji, a realna wartość ekonomiczna wypływa do spółek-matek.
Rezultatem jest gospodarka o zablokowanej drabinie awansu. Praca nie prowadzi do akumulacji kapitału, przedsiębiorstwa nie rosną technologicznie, a mieszkanie staje się coraz mniej osiągalne. To nie jest wolny rynek, lecz system przechylony w stronę renty, feudalizm w nowoczesnym opakowaniu.
Kapitalizm bez inwestycji w produktywność przestaje być kapitalizmem rozwoju. Staje się systemem ekstrakcji, który w długim okresie podkopuje własne fundamenty: klasę średnią, innowacje i stabilność społeczną. Symulacja jest prosta i niestety dobrze już znana z historii.
