Here's the story of Rhodesia, a land both fair and great

11 listopada nie tylko Polska świętuje swoją niepodległość. Gdyby historia potoczyła się inaczej, dnia dzisiejszego pewien afrykański kraj świętowałby swoją 61 rocznicę odzyskania niepodległości. Krajem tym jest Rodezja, znana dzisiaj jako Zimbabwe.

Tereny te na południu Afryki zostały skolonizowane przez Brytyjczyków pod koniec XIX wieku. Na ziemiach tych, nad którymi w imieniu Wielkiej Brytanii sprawował pieczę Cecil Rhodes (stąd nazwa państwa - Rhodesia) występowały pokaźne złoża metali szlachetnych i diamentów, tamtejsze ziemie nadawały się pod uprawę, a klimat sprzyjał osiedlaniu się na tych terenach.

Oczywiście jak to bywało w państwach kolonialnych, władzę sprawowała biała mniejszość, a rdzenna czarnoskóra ludność afrykańska była traktowana jako obywatele drugiej kategorii. W połowie XX wieku próby dojścia do władzy czarnoskórych były tłumione - delegalizowano czarne organizacje polityczne, a ich liderzy i działacze byli prześladowani, a nawet skazywani na karę więzienia. Pomimo tego, podejście białych Rodezyjczyków do czarnoskórych było o wiele bardziej liberalne niż w RPA w tamtych latach. 

Z drugiej strony jednak, kraj ten był jednym z najbogatszych państw w Afryce, eksportującym metale szlachetne oraz pszenicę, kukurydzę i tytoń do wszystkich krajów Afryki, dorabiając się przydomka "spichlerza Afryki" (oryginalnie "breadbasket of Africa").

Poniżej zdjęcia stolicy Rodezji - Salisbury z połowy lat 70-tych.

Niestety, wszystko co dobre kiedyś się kończy. W roku 1960 Wielka Brytania zagwarantowała swoim koloniom niepodległość, z gwarancją przejęcia władzy przez rdzenną ludność. Na wieść tą Rodezja, rządzona w owym czasie przez partię Front Rodezyjski z premierem Ianem Smithem na czele postanowiła odłączyć się od Wielkiej Brytanii i utworzyć własne, niepodległe państwo. Ciekowstką jest fakt, że Rodezja była drugim w historii (zaraz po USA) państwem, które ogłosiło niepodległość od Wielkiej Brytanii. Sam premier Ian Smith zdawał sobie sprawę, że kiedyś czarnoskórzy przejmą władzę w kraju, ale postanowił nie oddawać im władzy "ot tak", tylko pierwsze przyłożyć się do edukacji i ucywilizowania większości czarnych Rodezyjczyków.

Na zdjęciu premier Ian Smith podpisujący jednostronną deklarację niepodległości Rodezji, 11 listopada 1965 roku. 

Niepodległość Rodezji nie została uznana przez większość państw, za wyjątkiem Portugalii pod rządami Salazara (mającej kolonie między innymi w sąsiadującym z Rodezją Mozambiku) oraz RPA, rządzonego do 1994 roku przez Burów/Afrykanerów.

W owym czasie zaostrzyły się konflikty między białą mniejszością a czarnoskórą rdzenną ludnością. Komunistyczne ruchy niepoległościowe - Afrykański Ludowy Związek Zimbabwe (ZAPU) z Joshuą Nkomu na czele oraz Afrykański Narodowy Związek Zimbabwe (ZANU) z Robertem Mugabe na czele rozpoczęły wojnę partyzancką z rządowymi Rodezyjskimi Siłami Bezpieczeństwa trwającą praktycznie od połowy lat 60-tych do 1979 roku.

Wojna zakończyła się 12 grudnia 1979 roku. Według oficjalnych danych zginęło w niej ponad 1300 żołnierzy i policjantów sił Rodezji oraz prawie 10,5 tysiąca czarnych partyzantów. Za wyposażenie oraz szkolenie komunistycznych bojówek odpowiadały w większości Związek Radziecki, Chiny, a nawet Korea Północna. Oprócz walki 
z rodezyjskimi siłami zbrojnymi, komunistyczne bojówki nierzadko uciekały się do ataków na cywilów. Częste były najazdy na farmy 
i domostwa białych Rodezyjczyków, zamachy bombowe, a do najtragiczniejszych ataków zaliczyć można zestrzelenie dwóch Vickersów Viscount linii Air Rhodesia - lot 825 w 1978 roku  oraz 
lot 827 w 1979 roku, w których śmierć poniosło łącznie ponad 
100 cywilów.

Na zdjęciu miejsce katastrofy lotu Air Rhodesia 825, zestrzelonego tuż po starcie z Victoria Falls przez komunistów za pomocą radzieckiego ręcznego pocisku rakietowego Strieła-2. 
Katastrofę przeżyło 18 z 52 osób na pokładzie, lecz 10 z 18 ocalałych zostało dobitych na miejscu katastrofy przez komunistyczne bojówki.

Warto wspomnieć że Rodezyjskie Siły Bezpieczeństwa pomimo bycia niewielką formacją, były bardzo dobrze wyszkolone i służyło 
w nich sporo weteranów z okresu drugiej wojny światowej, najemnicy z wielu krajów, a nawet amerykańscy weterani walczący w Korei i Wietnamie. W wojnie tej walczyli również Polacy, między innymi Emil Mentel, George Godwil (wł. Kazimierz Jerzy Goldfarb) czy będący Brytyjczykiem polskiego pochodzenia Valdemar Stephen Kluźniak.

Na zdjęciu Emil Mentel, służbę rozpoczął w Wojsku Polskim podczas II wojny światowej, walczył między innymi w kampanii wrześniowej, w Tobruku oraz pod Monte Cassino. Po wojnie przeniósł się 
do Szkocji, skąd wyjechał później do Rodezji, gdzie służył w oddziałach rezerwy i brał udział w tworzeniu formacji Grey Scouts. Po wojnie zamieszkał na południu kraju, skąd po śmierci żony przeniósł się do USA, gdzie zmarł w 2019 roku. W 2018 został mianowany przez prezydenta Andrzeja Dudę na stopień generała brygady.

Pomimo militarnych sukcesów sił Rodezji, pod wpływem sankcji 
i nacisków zagranicznych oraz intensyfikacji działań zbrojnych ZANU i ZAPU doszło do negocjacji pomiędzy rządem Iana Smitha i czarną opozycją, w wyniku których utworzono w 1979 przejściowy rząd Zimbabwe-Rodezji. W 1980 w wyniku demokratycznych wyborów zwycięstwo odniosła komunistyczna partia ZANU kierowana przez Roberta Mugabe, a nazwę państwa ostatecznie zmieniono na Zimbabwe.

Kolejne lata w Zimbabwe pod rządami Mugabe przyniosły wojny plemienne pomiędzy ludami Ndebele (popierającymi ZAPU) i Szona (popierającymi ZANU), siłowe odebranie ziem białym farmerom przez autorytarne rządy Mugabe (które spowodowało zapaść gospodarczą i klęskę głodu) oraz hiperinflację. Sytuacja 
w Zimbabwe zaczęła nieco poprawiać się dopiero po przewrocie wojskowym z 2017 roku i ustapieniu ze stanowiska Roberta Mugabe, który zmarł z przyczyn naturalnych w 2019 roku.

Obecnie nie dziwi nawet fakt, że sami mieszkańcy Zimbabwe nierzadko uważają, iż życie za czasów Rodezji i rządów "złej" białej mnieszości byłoby lepsze niż ich obecna sytuacja.

Rodezja pokazała czym Afryka mogłaby być. Zimbabwe udowodniło czym Afryka tak naprawdę jest.